Şirketlerin Yıl Sonu Transfer Fiyatlandırması Uygulamalarının İthal Eşyasının Gümrük Kıymetine Etkisi

Transfer fiyatlandırması nedir?

Transfer fiyatlandırması; ilişkili kişiler arasında gerçekleştirilen mal ve hizmet alım-satımlarında uygulanan fiyatların, emsallere uygunluk ilkesine göre belirlenmesini ve bu yolla kâr ile vergilerin adil şekilde dağıtılmasını amaçlayan bir vergi disiplinidir.

5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 13. maddesi, “Transfer Fiyatlandırması Yoluyla Örtülü Kazanç Dağıtımı” başlığı altında bu hususu düzenlemekte ve kurumların, ilişkili kişilerle emsallere uygunluk ilkesine aykırı olarak belirledikleri bedel veya fiyatlar üzerinden işlem yapmaları hâlinde, kazançlarının tamamen veya kısmen örtülü olarak dağıtılmış sayılacağını hükme bağlamaktadır.

Vergi mevzuatımız uyarınca, emsallere uygunluk ilkesinin ihlali sonucunda mükellef nezdinde ilave bir vergi matrahı oluşmakta; buna bağlı olarak vergi tarhı yapılmakta ve vergi ziyaı tespit edilmektedir. KVK’nın 13. maddesinde öngörülen kurallara uyulmaması durumunda ise Vergi Usul Kanunu hükümleri çerçevesinde cezai yaptırımlar uygulanmaktadır.

Peki, transfer fiyatlandırması uygulamaları kapsamında yıl sonunda düzenlenen düzeltme faturaları yalnızca vergi mevzuatı açısından mı önemlidir, yoksa gümrük mevzuatı bakımından da dikkate alınması gereken bir husus mudur?

Bu sorunun cevabı açıktır: Etkisi ve önemi vardır.

Çok uluslu grup şirketleri veya yurt dışı ile ilişkili firmalarda, mali yıl sonunda yapılan kârlılık analizleri neticesinde belirlenen kâr oranlarının emsallere uygunluk ilkesi gereğince yüksek bulunması hâlinde, bu oranı düşürmek amacıyla transfer fiyatlandırması kapsamında düzeltme faturaları düzenlenebilmektedir. Bu düzeltmelerin, ilgili yıl içerisinde gerçekleştirilen ithalat bedellerini artırıcı nitelikte olması durumunda, gümrük mevzuatı açısından son derece önemli bir sonuç ortaya çıkmaktadır.

Zira bu tür düzeltmeler, ithal eşyanın gümrük kıymetini artırıcı etki yaratmakta olup, söz konusu artışların gümrük idarelerine beyan edilmesi ve bu artışa tekabül eden gümrük vergilerinin ödenmesi gerekmektedir. Bu durumun öğrenildiği andan itibaren, gümrük mevzuatı hükümleri doğrultusunda gerekli bildirimlerin yapılması, vergi yükümlülüklerine ve sorumluluğa uygun hareket edilmesi büyük önem taşımaktadır.

Aksi hâlde, sonradan kontrol veya denetimler sırasında tespiti yapılan bu tür kıymet artırıcı düzeltme faturaları nedeniyle, Gümrük Kanunu uyarınca geriye dönük fark vergilerin tahsil edilmesi ve bu vergiler üzerinden üç katına kadar cezai işlem uygulanması söz konusu olabilecektir.

Bu sebeple firmalarımızın, gümrük operasyonlarını yalnızca eşyanın ithalatı ve lojistik süreçlerinden ibaret bir hizmet olarak değerlendirmemeleri; aksine, gümrük işlemlerini vergi mevzuatı ile entegre bir şekilde ele alarak şirketin tüm kontrol ve denetim mekanizmalarıyla ortak bir paydada yürütmeleri gerekmektedir. Bu süreçte gümrük müşavirliği firmalarına karşı yeterli düzeyde şeffaf olunması, olası risklerin önlenmesi açısından büyük fayda sağlayacaktır.

Burak GÜRYALÇIN / Gümrük Müşaviri

Güncelleme / Aralık 2025