Bilindiği üzere 7571 Sayılı kanunun 34 üncü maddesi ile 213 Sayılı Vergi Usul Kanununa (VUK) geçici 37 nci madde eklenmişti. Bu maddeye göre;

–         2025 hesap dönemi ile geçici vergi dönemleri de dahil olmak üzere 2026 ve 2027 hesap dönemlerinde (kendilerine özel hesap dönemi tayin edilenlerde 2026, 2027 ve 2028 yılında biten hesap dönemleri itibarıyla) mükerrer 298 inci madde kapsamındaki enflasyon düzeltmesine ilişkin şartların oluşup oluşmadığına bakılmaksızın mali tablolar enflasyon düzeltmesine tabi tutulmayacak,

–         Mükerrer 298 inci maddenin (Ç) fıkrası uygulaması açısından yukarıda belirtilen dönemler enflasyon düzeltmesi şartlarının gerçekleşmediği dönem olarak değerlendirilecektir.

Yapılan düzenlemeye göre 2025, 2026 ve 2027 yılları için enflasyon düzeltmesi yapılmayacağı için bu dönemlerde VUK geçici 32 ve/veya VUK 298/Ç maddelerinden yararlanılması mümkün hale gelmiştir.

Kısaca VUK Geçici 32 ve 298/Ç maddelerini hatırlayalım.

VUK Geçici 32. Madde

  • Tek seferlik yeniden değerleme imkânı tanır.
  • Bilanço esasına göre defter tutan mükelleflerce uygulanır.
  • İlk kez 298/Ç kapsamında yeniden değerleme yapacak hesap döneminden önceki hesap dönemi sonu itibariyle, o tarihte bilançoda kayıtlı bulunan taşınmazlar ve amortismana tabi iktisadi kıymetler üzerinden yapılır.
  • Değerleme, yeniden değerleme katsayısı kullanılarak gerçekleştirilir.
  • Sat-kirala-geri al ve kira sertifikasına konu kıymetler kapsam dışıdır.
  • Oluşan değer artışı özel bir fon hesabında izlenir.
  • Değer artışı üzerinden %2 oranında vergi hesaplanır.
  • Bu vergi gider yazılamaz ve başka vergilerden mahsup edilemez.
  • Fon sermayeye ilave edilebilir; aksi hâlde işletmeden çekilirse vergiye tabi olur.
  • Yeniden değerleme sonrası tutarlar üzerinden amortisman ayrılabilir.

VUK 298/Ç Maddesi

  • Sürekli yeniden değerleme sistemidir.
  • Bilanço esasına göre defter tutan mükelleflerce uygulanır.
  • Her dönem sonunda, bilançoda yer alan amortismana tabi iktisadi kıymetler yeniden değerlenir.
  • Yeniden değerleme yeniden değerleme oranı esas alınarak yapılır.
  • Değer artışı üzerinden herhangi bir vergi hesaplanmaz.
  • Oluşan fark öz kaynaklarda fon hesabında izlenir.
  • Fon sermayeye ilave edilebilir; işletmeden çekilirse vergiye tabi olur.
  • Artan değer üzerinden amortisman ayrılması mümkündür.

Özellikli Durumlar

–         Vuk Geçici 32 nci madde uygulaması ilk kez 298/Ç maddesi kapsamında yeniden değerleme yapılmadan önce uygulanabilir. Bir kez 298/Ç maddesi kapsamında yeniden değerleme yapıldıysa geçici 32 maddesi kapsamında yeniden değerleme yapılması mümkün değildir. Bu yönüyle geçici 32 madde uygulaması enflasyon düzeltmesi öncesinde (298/Ç maddesini) uygulayan mükellefler için hali hazırda uygulanması mümkün değildir.

–         Daha önce 298/Ç kapsamında yeniden değerleme yapmamış mükellefler için ise geçici 32 kapsamında yeniden değerleme; 298/Ç kapsamında yeniden değerleme yapılacak hesap döneminden önceki hesap dönemi sonu itibariyle, bu tarihteki varlıklar için uygulanabileceğinden en erken 2026 yılında yapılacak ve 31.12.2025 sonundaki taşınmaz ve atiklere uygulanabilecektir.

–         Geçici 32 kapsamında yeniden değerleme yapılması durumunda 298/Ç kapsamında değerleme yapmak mecburi değildir.

–         298/Ç kapsamında yeniden değerleme sadece ATİK’ler için yapılabilirken, geçici 32 kapsamında yeniden değerleme ATİK’ler ve taşınmazlar için yapılabiliyor. Dolayısıyla taşınmaz niteliğinde olduklarından boş arsa ve araziler için tek seferlik yeniden değerleme yapılabilir. Maliye; alım, satım ve inşa işleri ile devamlı olarak uğraşanların bu amaçla aktiflerinde kayıtlı bulunan emtia niteliğindeki kıymetler (taşınmazlar) için geçici 32 kapsamındaki yeniden değerleme yapılamayacağı görüşünde olmasına karşın yargı mükellefin aktifinde olan ve üzerinde inşaat yapılan arsanın yeniden değerlemeye tabi tutulabileceğine yönelik bir karar vermiştir.

Sonuç

2025 yılı itibariyle enflasyon düzeltmesi yapılmayacağı için geçici 32 veya 298/Ç kapsamında yeniden değerleme yapılması mümkündür. Ancak geçici 32 kapsamında uygulamadan yararlanılmak istenmesi durumunda bu işlem 2026 yılı kayıtlarına yansıyacaktır. Uygulama kapsamında ortaya çıkan artış miktarı üzerinden hesaplanan vergi de 2026 yılında beyan tarihinden itibaren ödenecektir.

Ancak 2025 yılı için 298/Ç kapsamında uygulamadan yararlanılırsa bir daha geçici 32 madde kapsamında yeniden değerleme uygulamasından yararlanılması mümkün değildir.

Bu noktada mükelleflerin, 2025 yılı için şu soruya yanıt bulması gerekiyor.

2025 yılı için 298/Ç kapsamında (vergisiz) yeniden değerleme uygulamasından yararlanıp gider yazacağım amortisman tutarını artırarak mı, yoksa 2025 yılını pas geçip 2026 yılında; önce 2025 yılı için geçici 32 kapsamında (vergili) yeniden değerleme sonra 2026 yılı için 298/Ç kapsamında (vergisiz) yeniden değerleme uygularsam mı optimum fayda sağlanır?

Her ne kadar ortak tanımlamaları “yeniden değerleme” olsa da geçici 32 madde ve 298/Ç maddesi kapsamında yapılacak uygulamalarda kullanılan kat sayılar farklılık göstermektedir. Bu sebeple mahrum kalınacak veyahut menfaat sağlanacak miktarın doğru analiz edilmesi gerekmektedir.

Son olarak, yeniden değerleme uygulamaları sonucunda hesaplanan farklar; öz kaynaklar içinde kayıt edildiği için kanunen kabul edilmeyen gider yönünden, atikler üzerinde oluşan artışlarda; indirimli kurumlar vergisi uygulamalarında mükellef lehine sonuç doğurmaktadır.

Faydalı olması dileğiyle

Menderes Çetin