atırım Teşvik Belgesi Kapsamındaki İktisadi Kıymetlerin Yeniden Değerlenmesinin (VUK Geçici 31. ve 32. Madde ile Mük. Md 298/Ç) İndirimli Kurumlar Vergisi Uygulamasına Etkisi

1. ÖZET DURUM

Şirketlerin aktifinde kayıtlı olan ve yatırım teşvik belgesi kapsamında iktisap edilen makineler, binalar ve diğer amortismana tabi iktisadi kıymetlerin Vergi Usul Kanunu (VUK) uyarınca yeniden değerlemeye tabi tutulması, “İndirimli Kurumlar Vergisi” uygulamasını iki ana eksende etkilemektedir:

Hak Kazanılan Toplam Katkı Tutarı: Değişmez.

Tevsi Yatırımlarda Kazanç Tespiti (Oranlama): Değerlenmiş tutarlar dikkate alınır.

2. TEMEL HUKUKİ SONUÇLAR

A. Yatırıma Katkı Tutarı Artar mı?

Yatırım teşvik belgesi kapsamında yapılan harcamalar nedeniyle hak kazanılan “Toplam Yatırıma Katkı Tutarı”, bu harcamaya konu değerlerin sonradan yeniden değerlemeye tabi tutulmasıyla artmaz.

Gerekçe: Katkı tutarı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından belirlenen harcama tutarı üzerinden bir kez kilitlenir. VUK kapsamında yapılan değer artışı, Bakanlığın belirlediği teşvik sınırlarını genişletmez.

B. Tevsi (Genişletme) Yatırımlarında Kazanç Hesabı

İşletme bütünlüğü içinde yapılan “Tevsi Yatırımlarda”, indirimli vergi oranının uygulanacağı kazanç (matrah), yatırım tutarının toplam sabit kıymet tutarına oranlanmasıyla bulunur.

Kritik Kural: Bu oranlama yapılırken hem paydaki (yatırım tutarı) hem de paydadaki (toplam sabit kıymetler) tutarların yeniden değerlenmiş brüt değerleri (birikmiş amortismanlar düşülmeden önceki tutarlar) esas alınır.

3. SAYISAL ÖRNEK

Bir şirketin tevsi yatırım yaptığını ve dönem sonunda hesaplama yapacağını varsayalım:

Değerleme Öncesi Veriler:

Tevsi Yatırım Tutarı: 1.000.000 TL

İşletmedeki Toplam Sabit Kıymet Tutarı: 4.000.000 TL

Ticari Bilanço Karı: 2.000.000 TL

Oranlama: 1.000.000 / 4.000.000 = %25

İndirimli Vergi Uygulanacak Kazanç: 2.000.000 x %25 = 500.000 TL

Yeniden Değerleme (VUK Geçici 31, Geçici 32, 298/Ç) Sonrası Veriler:

Şirketin katsayılar neticesinde değerlerinin %100 arttığını varsayalım:

Yeniden Değerlenmiş Tevsi Yatırım Tutarı: 2.000.000 TL

Yeniden Değerlenmiş Toplam Sabit Kıymet: 8.000.000 TL

Ticari Bilanço Karı: 2.000.000 TL

Yeni Oranlama: 2.000.000 / 8.000.000 = %25 (Oran değişmese de brüt tutarlar üzerinden hesaplama yapılması zorunludur).

Önemli Not: Eğer şirketin hak kazandığı toplam yatırıma katkı tutarı (teşvik alacağı) başlangıçta 300.000 TL ise, sabit kıymetlerin değeri iki katına çıksa bile bu 300.000 TL’lik sınır değişmeyecektir.

4. DİKKAT EDİLMESİ GEREKEN HASSAS NOKTALAR

Brüt Tutar Esası: Oranlama yapılırken amortismanlar düşülmemiş “brüt” değerler kullanılmalıdır.

Arazi ve Arsalar: Amortisman mevzuuna girmeyen boş arazi ve arsalar, tevsi yatırım kazancı hesaplamasında (oranlamada) pay ve paydaya dahil edilmez. Ancak yeniden değerlemeye tabi tutulabilirler.

Enflasyon Düzeltmesi İlişkisi: Eğer şartlar oluşmuşsa enflasyon düzeltmesi sonucu oluşan değerler de hesaplamada dikkate alınır.

Bakanlık Belgesi: İndirimli kurumlar vergisine esas katkı tutarı, sadece Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’nın belirlediği sınırlar dahilinde kalır; mali mevzuat uyarınca yapılan değerlemeler bu sınırı yukarı taşımaz.

SONUÇ

Yeniden değerleme işlemi, şirketin aktif toplamını ve amortisman giderlerini artırarak vergi avantajı sağlasa da, yatırım teşvik belgesinden gelen “toplam alacak tutarını” artırmaz. Sadece tevsi yatırımlarda indirimli vergiye konu olacak kazancın tespitinde kullanılan “oranlama tablosunun” güncel, değerlenmiş rakamlarla revize edilmesini gerektirir.

Saygılarımızla.

Samet Hacısalihoğlu

Yeminli Mali Müşavir