Yeniden değerleme uygulamalarında iktisadi kıymetin “değerleme esas tutarı” belirlenirken, Geçici

32. Madde ile Mükerrer 298/Ç maddesi arasındaki en temel fark, maliyete eklenen kur farkları ve kredi faizlerinin (finansman maliyetlerinin) işleme dahil edilip edilmeyeceğidir. Bu ayrım, yapılacak değerleme artış tutarını ve dolayısıyla ödenecek vergiyi/ayrılacak amortismanı doğrudan etkiler.

1. Geçici 32. Madde: Finansman Maliyetlerine “Yeşil Işık”

VUK Geçici 32. madde kapsamında yapılan değerleme, geçmişten gelen birikmiş değer artışlarını sisteme dahil etmeyi amaçlayan bir “köprü” uygulamadır. Bu maddede kural oldukça nettir:

• Kapsam: İlgili mevzuat uyarınca maliyet bedeline intikal ettirilen tüm kredi faizleri ve kur farkları yeniden değerleme kapsamına girer.
  • Uygulama: Değerleme yapılırken bu maliyetlerin ayıklanmasına (tenzil edilmesine) gerek yoktur. İktisadi kıymet, yasal defterdeki kayıtlı maliyet bedeli üzerinden (tüm finansman yükleriyle birlikte) değerlemeye tabi tutulur.

2. Mükerrer 298/Ç: Finansman Maliyetlerinde “Yıl Sınırı” ve “Tenzil” Zorunluluğu

Sürekli yeniden değerleme (Mükerrer 298/Ç) uygulamasında ise kanun koyucu daha kısıtlayıcı bir yaklaşım benimsemiştir. Burada finansman maliyetleri için bir “zaman süzgeci” uygulanır:

• Dahil Olanlar: Sadece iktisadi kıymetin aktifleştirildiği hesap dönemine ilişkin kur farkları ve kredi faizleri değerleme kapsamına girer. (7338 uyarınca ilk yıl maliyete eklenmesi zorunlu olanlar).
  • Dahil Olmayanlar (Tenzil Edilecekler): İktisadi kıymetin aktifleştirildiği yıldan sonraki yıllarda maliyete eklenen kur farkları, kredi faizleri ve bunlara isabet eden amortismanlar yeniden değerleme kapsamına girmez.

 KRİTİK UYARI: Değerleme yapılacak dönem sonunda, sonraki yıllara ait bu maliyetlerin ana tutardan “tenzil edilmesi” (çıkarılması) yasal bir zorunluluktur.

Örnek Uygulama:

2021 yılında yabancı para kredisiyle alınan bir makine düşünelim:

• 2021 sonuna kadar oluşan kur farkları: Değerlemeye DAHİL.
  • 2022 ve sonraki yıllarda maliyete eklenen kur farkları: Değerlemeden TENZİL EDİLECEK (ÇIKARILACAK).
  • ​

3. Geçici 31/32’den Gelen Değerlerin Etkisi (ÇOK ÖNEMLİ)

Eğer bir kıymet daha önce Geçici 31 veya 32 kapsamında değerlenmişse ve şimdi Mükerrer 298/Ç kapsamında sürekli değerleniyorsa; Geçici maddeler sırasında “değerleme kapsamına girmeyen” (aktifleştirme yılından sonraki yıla ait) finansman maliyetleri üzerinden hesaplanan değer artışları da 298/Ç hesaplamasında dikkate alınmaz. Bu, hatanın katlanarak büyümesini engelleyen bir otokontrol mekanizmasıdır.

Değerleme Zincirinde “Arındırma” Zorunluluğu: Geçici Maddelerden Gelen Artışların Durumu

Yeniden değerleme süreci bir bütün olarak ele alındığında; Geçici 31 ve 32. maddeler ile Mükerrer 298/(Ç) maddesi arasında bir “süzgeç” mekanizması işletilmektedir. Kanun koyucu bu hükümle; Geçici maddeler kapsamında sağlanan geniş imkanların, Mükerrer 298/(Ç) maddesinin daha dar kapsamlı olan “finansman gideri kısıtlamasını” delmesini engellemeyi amaçlamaktadır.

Anlaşılması gereken temel kural şudur: Geçici 31 veya 32. madde kapsamında bir kıymeti değerlediğinizde, bu maddeler gereği maliyetteki tüm finansman giderleri (kur farkı ve faizler) üzerinden bir “değer artışı” hesaplamış olursunuz. Ancak, daha sonra bu kıymeti Mükerrer 298/(Ç) kapsamında sürekli değerlemeye tabi tutarken; daha önce hesapladığınız o “değer artış farklarının” içine bakmanız gerekir. Eğer o eski artışın bir kısmı, 298/(Ç) maddesine göre değerlenmesi yasak olan (aktifleştirme yılından sonraki yıla ait) finansman giderlerinden kaynaklanıyorsa, bu kısmı yeni değerleme bazından ayıklamanız (dikkate almamanız) zorunludur. Özetle; Mükerrer 298/(Ç) uygulamasına geçildiğinde, geçmişten gelen değer artış fonunun içindeki “finansman gideri kaynaklı köpük”, yeni değerleme matrahına dahil edilmeyerek sistemden temizlenir.

4. Ortak Kural: Amortismanın “Tam Ayrılmış” Sayılması

Her iki madde uygulamasında da (Geçici 32 ve Mükerrer 298/Ç) değişmez kural şudur: Eğer geçmiş yıllarda amortisman hiç ayrılmamış veya eksik ayrılmışsa, değerleme tutarı hesaplanırken bu amortismanlar “tam olarak ayrılmış varsayılarak” net değer tespiti yapılır.

KARŞILAŞTIRMALI ÖZET TABLO: GECİCİ 32 VS. MÜKERRER 298/Ç

Samet Hacısalihoğlu

Saygılarımızla.

 Konutkent Mah. 3028. Cad. 6/76 (Borusan Oto Üzeri) Çankaya/ANKARA