1- GİRİŞ

Bilindiği üzere, 5510 sayılı Kanun’un 85’inci maddesinin ikinci fıkrası, Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği’nin (SSİY) 110, 111 ve 112’nci maddeleri ile 2011/13 sayılı Genelge’de yer alan usul ve esaslar çerçevesinde; kamu idareleri, döner sermayeli kuruluşlar, kanunla kurulan kurum ve kuruluşlar ile bankalar tarafından ihale mevzuatına göre yaptırılan işler ile özel nitelikteki inşaat işlerinde yeterli işçilik bildirilip bildirilmediğinin Kurumca araştırılması gerekmektedir.

Bu kapsamda, özel nitelikteki inşaat işlerine ilişkin asgari işçilik araştırmalarının, ruhsat vermeye yetkili idarelerce düzenlenen yapı ruhsatlarında yer alan toplam yapı inşaat alanı ile yapı sınıf ve grubu üzerinden ünitece sonuçlandırılması esastır.

Ancak, Güneş Enerjisi Santrali (GES) ve Rüzgâr Enerjisi Santrali (RES) inşaatlarının kendine özgü teknik yapısı nedeniyle, imar mevzuatında bu yapılar için uzun süre belirgin ve standart bir “yapı inşaat alanı” tanımının bulunmaması, ruhsatta yer alan bilgilerin Kurumumuz işlemlerine doğrudan esas alınmasına engel teşkil etmiş ve asgari işçilik hesabına esas maliyetin Sosyal Güvenlik Denetmenlerince yapılacak inceleme yoluyla tespit edilmesini zorunlu kılmıştır.

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığınca Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği’nin 5’inci maddesinde yapılan düzenlemeler uyarınca, söz konusu tesislerin yapı inşaat alanı hesaplamaları, tereddüde yer bırakmayacak şekilde nesnel ve standart bir yönteme bağlanmıştır. Bu kapsamda anılan Yönetmeliğin 5’inci maddesine;

-GES Yapıları Bakımından: 12.05.2023 tarihli ve 32188 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan

değişiklikle eklenen otuz birinci fıkrada, “Güneş kaynaklı yenilenebilir enerji sistemlerinin yapı inşaat alan hesabında, fotovoltaik panelleri taşımak amacıyla yapılan çerçeve/konstrüksiyon imalatının dış ölçüleri içinde kalan alanın yatay izdüşümü dikkate alınır.”

-RES Yapıları Bakımından: 11.03.2025 tarihli ve 32838 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan

değişiklikle eklenen otuz üçüncü fıkrada, “Rüzgâr kaynaklı yenilenebilir enerji sistemlerinin yapı inşaat alan hesabında; rüzgâr türbinlerinin tabi veya tesviye edilmiş zemin altı dâhil temel alanı ile kulenin yüzey alanı toplamı dikkate alınır.”

hükümlerine yer verilmiştir.

İmar mevzuatında yapılan söz konusu düzenlemelerle güneş ve rüzgâr kaynaklı yenilenebilir enerji sistemlerinin yapı inşaat alanının hesaplanmasına ilişkin usul ve esaslar netleşmiş; bu durum, asgari işçilik araştırmalarında yapı ruhsatında yer alan toplam yapı inşaat alanı ile yapı sınıf ve grubu bilgilerinin doğrudan esas alınmasına imkân sağlamıştır.

Bu nedenle, söz konusu özel nitelikteki inşaat işlerinde yapılacak asgari işçilik işlemlerinde, SSİY’nin 111’inci maddesinde öngörüldüğü üzere doğrudan ruhsat verilerinin esas alınması yöntemine dönülmesinin, gereksiz emek ve zaman kaybının önüne geçilerek Kurum kaynaklarının daha etkin kullanılması bakımından gerekli olduğu değerlendirilmiştir. Nitekim, Genel Müdürlüğümüze intikal eden

talimat talepleri bu esaslar doğrultusunda sonuçlandırılmaktadır. Ayrıca, uygulama birliğinin sağlanması amacıyla Asgari İşçilik Daire Başkanlığınca video konferans yoluyla düzenlenen eğitimlerde, ruhsat verilerinin doğrudan esas alınmasına yönelik usul ve esaslar hakkında taşra teşkilatında görevli personele bilgilendirme yapılmıştır.

Buna rağmen, uygulamada halen;

-Asgari işçilik hesaplamalarında yapı ruhsatı verilerinin esas alınması yönteminde uygulama birliğinin sağlanamadığı,

-Yalnızca şalt sahası, trafo binası, idari bina, bekçi kulübesi ve zemin işleri gibi sınırlı alanlar dikkate alınarak işlem tesis edilmeye devam edildiği,

-Somut olayın özellikleri dikkate alınmaksızın, yersiz şekilde maliyet tespiti amacıyla denetime sevk işlemi yapıldığı,

-Asgari işçilik hesabında esas alınan yüzölçümü ile yapı ruhsatında yer alan toplam yapı inşaat alanı bilgilerinin uyumsuzluğu nedeniyle düzenlenen ilişiksizlik belgelerinin, işverenlerin yapı kullanma izin belgesi alma süreçlerinde sorunlara yol açtığı,

tespit edilmiştir.

Bu itibarla; söz konusu aksaklıklarının giderilmesi, imar mevzuatında yapı inşaat alanı tanımlarına ilişkin yapılan düzenlemelerin asgari işçilik araştırma süreçlerinde eksiksiz şekilde uygulanmasının sağlanması amacıyla, özel nitelikteki GES ve RES inşaatlarına ilişkin asgari işçilik araştırma işlemlerinde Sosyal Güvenlik İl Müdürlüklerince/Sosyal Güvenlik Merkezlerince bu Genel Yazı’da belirtilen usul ve esaslar doğrultusunda işlem tesis edilmesi gerekmektedir.

1-   GES VE RES İNŞAATLARINDA ASGARİ İŞÇİLİK UYGULAMA ESASLARI

Bu Genel Yazı’da yer verilen düzenlemeler, lisanslı veya lisanssız ayrımı gözetilmeksizin sadece özel nitelikteki GES ve RES inşaat işlerini kapsamakta olup kamu idareleri, döner sermayeli kuruluşlar, kanunla kurulan kurum ve kuruluşlar ile bankalar tarafından ihale mevzuatına göre yaptırılan GES ve RES inşaatları bu Genel Yazı’nın kapsamı dışındadır.

Kapsama giren özel nitelikteki GES ve RES inşaatlarına ilişkin asgari işçilik araştırmaları, yapı ruhsatının düzenlendiği tarih ile asgari işçilik hesabında aranacak veri mevcudiyeti dikkate alınarak aşağıda belirtilen koşullar çerçevesinde yürütülecektir.

2.1- Yapı Ruhsatı Verileri Esas Alınmak Suretiyle Maliyet Tespiti

GES inşaatları için 12.05.2023 tarihinden itibaren, RES inşaatları için 11.03.2025 tarihinden itibaren (ancak her hâlükârda inşaat fiilen tamamlanmadan önce) düzenlenmiş olmak kaydıyla; inşaata başlanmadan evvel veya ruhsatsız başlanmış olmakla birlikte inşaatın devamı esnasında alınan ilk yapı ruhsatları ile inşaatın devamı esnasında alınan yenileme ya da tadilat ruhsatları kapsamında yürütülerek tamamlanan inşaat işlerinde, söz konusu ruhsatlarda yer alan toplam yapı inşaat alanının, imar mevzuatındaki yeni alan tanımları ve hesaplama usullerine uygun olduğu kabul edilecektir.

Belirtilen tarih koşulunu sağlayan (ilk veya yenileme/tadilat ruhsatlı) işlere ait asgari işçilik araştırma işlemleri, maliyet tespiti amacıyla Sosyal Güvenlik Denetmenlerine sevk edilmeksizin, geçerli ruhsatta kayıtlı toplam yapı inşaat alanı ile yapı sınıf ve grubu esas alınmak suretiyle ünitece sonuçlandırılacaktır.

Örnek 1- 10.08.2023 tarihinde yapı ruhsatı düzenlenen, 20.08.2023 tarihinde yapımına başlanan ve 15.04.2024 tarihinde tamamlanan GES inşaatına ait ruhsatta, toplam yapı inşaat alanının 15.000 m² (fotovoltaik panelleri taşıyan konstrüksiyon izdüşüm alanı, trafo ve idari bina dâhil) olarak belirtildiği varsayıldığında;

Yapı ruhsatının GES inşaatları için öngörülen 12.05.2023 tarihinden sonra (10.08.2023 tarihinde) düzenlenmiş bulunması nedeniyle, asgari işçilik araştırma işlemi, 15.000 m²’lik toplam yapı inşaat alanı ile ruhsatta kayıtlı yapı sınıf ve grubu esas alınarak ünitece sonuçlandırılacaktır.

Örnek 2- 20.04.2025 tarihinde yapı ruhsatı düzenlenen, 01.05.2025 tarihinde yapımına başlanan ve 10.12.2025 tarihinde tamamlanan RES inşaatına ait ruhsatta, toplam yapı inşaat alanının 4.500 m² (4.400 m² RES türbin inşaat alanı, 100 m² şalt sahası) olarak belirtildiği varsayıldığında;

Yapı ruhsatının RES inşaatları için öngörülen 11.03.2025 tarihinden sonra (20.04.2025 tarihinde) düzenlenmiş olması nedeniyle, asgari işçilik araştırma işlemi, 4.500 m²’lik toplam yapı inşaat alanı ile ruhsatta kayıtlı yapı sınıf ve grubu esas alınarak ünitece sonuçlandırılacaktır.

Örnek 3- Yapımına 15.02.2024 tarihinde başlanan, inşaata başlandıktan üç ay sonra 15.05.2024 tarihinde yapı ruhsatı düzenlenen ve 20.08.2025 tarihinde tamamlanan GES inşaatına ait ruhsatta, toplam yapı inşaat alanının 20.000 m² (19.885 m² fotovoltaik panelleri taşıyan konstrüksiyon izdüşüm alanı, 55 m² idari bina, 45 m² trafo binası ve 15 m² bekçi kulübesi) olarak belirtildiği varsayıldığında;

Asgari işçilik hesaplamalarında tesisin teknik bütünlüğü esas olduğundan, araştırmanın yalnızca idari bina, trafo ve bekçi kulübesinden oluşan 115 m²’lik sınırlı alan üzerinden yürütülmesi yönündeki talepler kabul edilmeyecektir. Yapı ruhsatının 12.05.2023 tarihinden sonra (15.05.2024 tarihinde) düzenlenmiş olması nedeniyle, araştırma işlemi, 20.000 m²’lik toplam alan ile ruhsatta kayıtlı yapı sınıf ve grubu üzerinden ünitece sonuçlandırılacaktır.

Örnek 4- 10.01.2022 tarihinde ilk yapı ruhsatı düzenlenen ve 15.03.2022 tarihinde yapımına

başlanan GES inşaatına ait ilk ruhsatta, toplam yapı inşaat alanının 400 m² olarak belirtildiği, inşaat devam ederken 25.08.2023 tarihinde alınan tadilat ruhsatı ile toplam yapı inşaat alanının 36.000 m² olarak güncellendiği ve inşaatın 30.11.2023 tarihinde tamamlandığı varsayıldığında;

Tesisin teknik verilerini imar mevzuatındaki yeni alan tanımlarına uyumlu hale getiren tadilat ruhsatının, GES inşaatları için öngörülen 12.05.2023 tarihinden sonra (25.08.2023 tarihinde) ve inşaatın fiilen tamamlandığı tarihten önce (30.11.2023) düzenlenmiş olması nedeniyle, ilk ruhsatın düzenlenme tarihine bakılmaksızın söz konusu tadilat ruhsatı dikkate alınarak işlem yapılacaktır. Bu doğrultuda asgari işçilik araştırma işlemi, maliyet tespiti amacıyla denetim birimine sevk işlemi yapılmaksızın; 36.000 m²’lik toplam yapı inşaat alanı ile tadilat ruhsatında kayıtlı yapı sınıf ve grubu esas alınmak suretiyle ünitece sonuçlandırılacaktır.

2.2- Denetim Marifetiyle Yapılacak Maliyet Tespiti

GES inşaatları için 12.05.2023, RES inşaatları için 11.03.2025 tarihlerinden önce düzenlenmiş ilk yapı ruhsatları kapsamında yürütülen ve inşaatın devamı esnasında imar mevzuatındaki yeni alan

tanımlarına uygun (bu tarihler ve sonrasında düzenlenmiş) geçerli bir yenileme veya tadilat ruhsatı

alınmayan inşaatlara ait dosyalar, doğrudan ünitece sonuçlandırılamayacağından, inşaat maliyetinin tespiti amacıyla Sosyal Güvenlik Denetmenlerine sevk edilecektir.

Söz konusu denetimler neticesinde düzenlenecek raporlarda, mevcut ruhsatta yer alan eksik veya sınırlı alan verilerine bağlı kalınmaksızın, asgari işçilik hesabına esas maliyet bedeli tesisin teknik bütünlüğü dikkate alınarak tespit edilecektir.

Örnek 5- 01.03.2022 tarihinde yapı ruhsatı düzenlenen ve 10.04.2022 tarihinde yapımına başlanan GES inşaatında, inşaat süresince herhangi bir tadilat ruhsatı alınmadığı ve inşaatın 15.08.2024 tarihinde tamamlandığı varsayıldığında;

Yapı ruhsatının GES inşaatları için öngörülen 12.05.2023 tarihinden önce (01.03.2022 tarihinde) düzenlenmesi ve inşaat süresince yeni alan tanımlarına uygun bir tadilat ruhsatı alınmaması nedeniyle, dosya, maliyet tespiti amacıyla Sosyal Güvenlik Denetmenlerine sevk edilecektir.

Örnek 6- 05.01.2024 tarihinde yapı ruhsatı düzenlenen, 15.01.2024 tarihinde yapımına başlanan ve 20.10.2025 tarihinde tamamlanan RES inşaatına ait ruhsatta, alan bilgisinin sadece türbin temel alanı, şalt sahası ve bekçi kulübesi olmak üzere toplam 550 m² olarak sınırlı şekilde gösterildiği varsayıldığında;

İşverenin asgari işçilik hesaplamasının sadece bu sınırlı alanlar üzerinden yapılması yönündeki talebi reddedilecek olup, yapı ruhsatının RES inşaatları için öngörülen 11.03.2025 tarihinden önce (05.01.2024 tarihinde) düzenlenmiş olması nedeniyle, dosya, maliyet tespiti amacıyla Sosyal Güvenlik Denetmenlerine sevk edilecektir.

2.3- Yapımı Tamamlandıktan Sonra Ruhsatlandırılan GES ve RES İnşaatları

Yapı ruhsatı bulunmaksızın yapımı tamamlanan, ancak daha sonra ilgili idarelerce ruhsatlandırılan GES ve RES inşaatlarında, asgari işçilik araştırmasının ünitece yapılabilmesi için;

-Yapı ruhsatının GES inşaatları için 12.05.2023, RES inşaatları için 11.03.2025 tarihleri ve sonrasında düzenlenmiş olması,

-Asgari işçilik hesabında esas alınacak yıl için ilgili yapı sınıf ve grubuna ait yapı yaklaşık birim maliyet bedelinin yayımlanmış olması,

koşullarının birlikte gerçekleşmesi gerekmektedir.

Bu iki koşulun birlikte sağlanması halinde araştırma işlemi, ruhsatın inşaatın tamamlandığı tarihten sonra alındığı üzerinde durulmaksızın ruhsatta kayıtlı toplam yapı inşaat alanı ile yapı sınıf ve grubu esas alınmak suretiyle ünitece sonuçlandırılır. Koşullardan herhangi birinin veya her ikisinin birlikte sağlanmaması durumunda ise asgari işçilik araştırmasına esas maliyet tespiti Sosyal Güvenlik Denetmenleri marifetiyle yapılır.

Örnek 7- 15.03.2024 tarihinde yapımına başlanıp 30.04.2025 tarihinde tamamlanan GES inşaatına ilişkin yapı ruhsatının 19.02.2026 tarihinde düzenlendiği ve ruhsatta yapı sınıf ve grubunun I-D olarak belirtildiği varsayıldığında;

Yapı ruhsatı GES inşaatları için öngörülen 12.05.2023 tarihinden sonra (19.02.2026 tarihinde) düzenlenerek birinci koşul sağlanmış olsa da, esas alınacak 2024 yılı Tebliğinde I-D yapı sınıf ve grubu için yayımlanmış bir maliyet bedelinin bulunmaması (ikinci koşulun gerçekleşmemesi) nedeniyle, dosya maliyet tespiti amacıyla Sosyal Güvenlik Denetmenlerine sevk edilecektir.

Örnek 8- 10.11.2023 tarihinde yapımına başlanıp 16.12.2024 tarihinde tamamlanan RES inşaatına ilişkin yapı ruhsatının, inşaat bittikten sonra 20.05.2025 tarihinde düzenlendiği ve ruhsatta yapı sınıf ve grubunun V-E olarak belirtildiği varsayıldığında;

Yapı ruhsatı RES inşaatları için öngörülen 11.03.2025 tarihinden sonra (20.05.2025 tarihinde) düzenlenerek birinci koşul sağlanmış olsa da, esas alınacak 2023 yılı Tebliğinde V-E yapı sınıf ve grubu için yayımlanmış bir maliyet bedeli bulunmaması (ikinci koşulun gerçekleşmemesi) nedeniyle, dosya maliyet tespiti amacıyla Sosyal Güvenlik Denetmenlerine sevk edilecektir.

Örnek 9- 02.12.2022 tarihinde yapımına başlanıp 18.10.2023 tarihinde tamamlanan GES inşaatına ilişkin yapı ruhsatının 05.04.2024 tarihinde düzenlendiği ve ruhsatta yapı sınıf ve grubunun II-C olarak belirtildiği varsayıldığında;

Yapı ruhsatı GES inşaatları için öngörülen 12.05.2023 tarihinden sonra (05.04.2024 tarihinde) düzenlenerek birinci koşul, esas alınacak 2022 yılı Tebliğinde II-C yapı sınıf ve grubu için yayımlanmış bir maliyet bedelinin bulunmasıyla da ikinci koşul sağlandığından (her iki koşul da gerçekleştiğinden), araştırma işlemi, ruhsatta kayıtlı toplam yapı inşaat alanı ile yapı sınıf ve grubu esas alınarak ünitece sonuçlandırılacaktır.

Örnek 10- 01.10.2024 tarihinde yapımına başlanıp 04.02.2026 tarihinde tamamlanan bir RES

inşaatına ilişkin yapı ruhsatının 18.03.2026 tarihinde düzenlendiği ve ruhsatta yapı sınıf ve grubunun V-E olarak belirtildiği varsayıldığında;

Yapı ruhsatı RES inşaatları için öngörülen 11.03.2025 tarihinden sonra (18.03.2026 tarihinde) düzenlenerek birinci koşul, esas alınacak 2025 yılı Tebliğinde V-E yapı sınıf ve grubu için yayımlanmış bir maliyet bedelinin bulunmasıyla da ikinci koşul sağlandığından (her iki koşul da gerçekleştiğinden), araştırma işlemi, ruhsatta kayıtlı toplam yapı inşaat alanı ile yapı sınıf ve grubu esas alınarak ünitece sonuçlandırılacaktır.

2.4- Araştırma ve İlişiksizlik Belgesi Düzenleme Süreçlerinde Ortak Esaslar

Asgari işçilik maliyet tespitinin doğrudan ruhsat üzerinden veya denetim incelemesi sonucunda yapıldığına bakılmaksızın, kapsama giren tüm dosyaların ünitece yürütülecek araştırma ve ilişiksizlik belgesi düzenleme süreçlerinde uygulama birliğinin tesis edilmesi amacıyla;

-Tesisin teknik bütünlüğü esas olduğundan hesaplama ve belge düzenleme süreçlerinde yalnızca sınırlı alanlar (şalt sahası, trafo binası, idari bina, bekçi kulübesi, zemin işleri gibi) dikkate alınarak maliyet bedelinin eksik hesaplanmasına sebebiyet verecek şekilde parçalı işlem tesis edilmeyecektir.

-Sözleşme bedeli ile mukayese işleminde, ruhsat verilerine dayalı maliyet tespit usulü gereği ünitece hesaplanan veya Sosyal Güvenlik Denetmenlerince düzenlenen raporla tespit edilen maliyet bedeli, 2011/13 sayılı Genelge’nin 9.20 numaralı bölümü uyarınca (varsa) sözleşme bedeli ile mukayese edilecek ve yüksek olan tutar araştırmaya esas maliyet bedeli olarak dikkate alınacaktır.

-Düzenlenecek ilişiksizlik belgelerinde yer alan yüzölçümü bilgisi, yapı ruhsatındaki toplam yapı inşaat alanı verisi ile birebir aynı olacaktır.

-İşverenlerin ilgili idareler nezdinde yürüttükleri yapı kullanma izin belgesi işlemlerinde herhangi bir tereddüt veya mağduriyet yaşanmaması adına, düzenlenecek ilişiksizlik belgelerine “sadece trafo alanı
dikkate alınmıştır”
veya “panel alanları hariç tutulmuştur”gibi tesisin bütünlüğünü parçalayan ve belgenin kapsamını daraltan herhangi bir sınırlayıcı ifade veya açıklama eklenmeyecektir.

1-   GEÇİŞ SÜRECİNDEKİ DOSYALARIN YENİDEN DEĞERLENDİRİLMESİ

3.1- İşlem Tesis Edilmiş Ancak İdari Aşamada Kesinleşmemiş Dosyalar

Bu Genel Yazı’nın yayımı tarihi itibarıyla, fark prim borcu idari aşamada kesinleşmiş olan dosyalar hakkında yeniden değerlendirme işlemi yapılmayacaktır.

Buna karşın, denetim raporu düzenlenmiş veya ünitece asgari işçilik araştırması yapılmış olmasına rağmen, fark prim borcu henüz idari aşamada kesinleşmemiş olmakla birlikte asgari işçilik maliyetinin bu Genel Yazı’da belirtilen usul ve esaslara aykırı hesaplandığı tespit edilen dosyalarda;

-Maliyet tespiti Bölüm 2.1 ve 2.3 uyarınca ünitece gerçekleştirilecek olması durumunda, maliyet bedelinin daha önce ünitece veya denetim raporuyla belirlenmiş olduğuna bakılmaksızın; asgari işçilik miktarı, tesisin teknik bütünlüğünü yansıtacak şekilde ruhsatta kayıtlı toplam yapı inşaat alanı ile yapı sınıf ve grubu esas alınarak ünitece yeniden hesaplanacak ve bu durum bir tutanakla kayıt altına alınacaktır.

-Maliyet tespiti Bölüm 2.2 ve 2.3 uyarınca denetim marifetiyle yapılacak olması durumunda, daha önce düzenlenen denetim raporlarında maliyetin yalnızca sınırlı alanlar üzerinden hesaplandığının anlaşılması halinde, dosya, tesisin teknik bütünlüğünü yansıtacak toplam maliyet bedelinin belirlenmesi amacıyla ek rapor düzenlenmek üzere denetim birimine sevk edilecektir. Ünitece yürütülecek işlemler bu ek rapor esas alınarak sonuçlandırılacaktır.

3.2- Denetim Süreci Devam Eden Dosyalar

Bu Genel Yazı’nın yayımı tarihi itibarıyla maliyet tespiti amacıyla Sosyal Güvenlik Denetmenlerine sevk edilmiş olmakla birlikte henüz raporu düzenlenmemiş olan dosyalarda;

-Maliyet tespiti Bölüm 2.1 ve 2.3 uyarınca ünitece gerçekleştirilecek olması durumunda, maliyet tespitine yönelik denetim gerekçesi ortadan kalktığından, dosya bu yönüyle üniteye iade edilecek ve maliyet hesabı doğrudan ünitece yapılarak sonuçlandırılacaktır. Ancak, denetim sürecinde kayıt ve

belge ibraz yükümlülüğüne uyulmaması veya Kanun’a aykırı başkaca hususların tespiti halinde, bu durum ilgili denetmen tarafından ayrıca raporlanarak üniteye bildirilecektir.

-Maliyet tespiti Bölüm 2.2 ve 2.3 uyarınca denetim marifetiyle yapılacak olması durumunda, denetim sürecine devam edilecek olup, maliyet tespiti yalnızca sınırlı alanlar üzerinden değil, tesisin teknik bütünlüğünü yansıtan toplam maliyet bedeli üzerinden tamamlanacaktır.

Bilgilerini ve gereğini rica ederim.

20.04.2026 tarıhlı yazı

Güneş Enerjisi Santrali (GES) ve Rüzgâr Enerjisi Santrali (RES) inşaatlarının asgari işçilik araştırma süreçlerinde köklü bir usul değişikliğini ve uygulama birliğini sağlamayı amaçlamaktadır.

Yapılan düzenlemelerin özeti ve uygulama rehberi aşağıda kategorize edilmiştir:

1. Temel Değişiklik ve Dayanak

İmar mevzuatında yapılan düzenlemelerle GES ve RES yapıları için “yapı inşaat alanı” tanımları netleşmiştir. Bu sayede, daha önce denetim (Sosyal Güvenlik Denetmeni) yoluyla yapılan maliyet tespitleri, artık yapı ruhsatındaki veriler üzerinden doğrudan ünitece (SGK merkezince) yapılabilecektir.

• GES Milat Tarihi: 12.05.2023 (Bu tarih ve sonrası ruhsatlar)
• RES Milat Tarihi: 11.03.2025 (Bu tarih ve sonrası ruhsatlar)

2. Uygulama Yöntemleri ve Koşullar

A. Ünitece Sonuçlandırılacak İşler (Bölüm 2.1 & 2.3)

Aşağıdaki şartları taşıyan dosyalar denetime gönderilmeden SGK personeli tarafından sonuçlandırılır:

• Tarih Uyumu: Ruhsatın (veya tadilat ruhsatının) yukarıdaki milat tarihlerinden sonra düzenlenmiş olması.
• Maliyet Bedeli: İnşaatın tamamlandığı yıl için ilgili yapı sınıf ve grubuna ait “Yapı Yaklaşık Birim Maliyet Bedeli”nin tebliğde yayımlanmış olması.
• Teknik Bütünlük: Ruhsatta yazan toplam alan (panellerin izdüşümü, kule alanı vb. dahil) esas alınır; sadece trafo veya idari bina gibi kısıtlı alanlar üzerinden hesaplama yapılamaz.

B. Denetim Yoluyla Sonuçlandırılacak İşler (Bölüm 2.2)

Aşağıdaki durumlarda maliyet tespiti için dosya Sosyal Güvenlik Denetmenlerine sevk edilir:

• Ruhsatın milat tarihlerinden önce alınmış olması ve yeni mevzuata uygun bir tadilat ruhsatı bulunmaması.
• Ruhsat verilerinin yetersiz olması veya inşaatın bittiği yıl için yayımlanmış bir birim maliyetin bulunmaması.

3. Ortak Uygulama Esasları ve Yasaklar

Ünite veya denetim fark etmeksizin tüm işlemlerde şu kurallar zorunludur:

4. Geçiş Süreci ve Devam Eden Dosyalar

• Kesinleşmiş Dosyalar: Borcu idari aşamada kesinleşmiş olanlar için geriye dönük işlem yapılmaz.
• Kesinleşmemiş Dosyalar: Eğer hesaplama bu genel yazıya aykırı (eksik alan üzerinden) yapılmışsa; ünitece yeniden hesaplanır veya eksik alanlı denetim raporları için ek rapor istenir.
• Denetimdeki Dosyalar: Eğer dosya ruhsat üzerinden ünitece çözülebilecek durumdaysa (milat tarihinden sonraki ruhsatlar), denetimden iade istenir ve ünitece sonuçlandırılır.

Özetle;

Bu düzenleme ile “eksik işçilik bildirme” veya “sadece küçük bir binayı gösterip panel alanlarını gizleme” uygulamalarının önüne geçilmesi, tüm tesisin (konstrüksiyon izdüşümü dahil) maliyete dahil edilerek ruhsat verileriyle hızlıca sonuçlandırılması hedeflenmektedir.

A. “Yapı İnşaat Alanı” Tanımı Neden Değişti?

Eskiden GES ve RES’lerde neyin “inşaat alanı” sayılacağı konusunda imar mevzuatında boşluk vardı. Bu yüzden SGK üniteleri (SGM’ler), ruhsattaki veriye güvenemiyor ve dosyayı “Gidin yerinde maliyet tespiti yapın” diyerek denetmenlere gönderiyordu. Denetmenler de genelde sadece trafo binası veya bekçi kulübesi gibi somut yapıları dikkate alıyordu.

Yeni Düzenleme ile:

• GES’lerde: Panellerin üzerine dizildiği o devasa çelik konstrüksiyonun (çerçevelerin) dış ölçüleri içindeki yatay izdüşüm alanı artık “inşaat alanı” kabul ediliyor. Yani binlerce metrekarelik panel alanı artık işçilik hesabına dahil.
• RES’lerde: Türbinin temeli (zemin altı dahil) ve kulenin (direğin) toplam yüzey alanı inşaat alanı sayılıyor.

B. Ünitece (SGM) Sonuçlandırma vs. Denetim

Bu genel yazının en büyük farkı, dosyaların çoğunun denetmene gitmeden SGK memuru tarafından masabaşında bitirilecek olmasıdır.

A. Ne zaman Denetmen Gerekmez? (Ünite İşlemi)

Ruhsat tarihi kritik sınırların üzerindeyse (GES: 12.05.2023 / RES: 11.03.2025):

• Ruhsatta yazan toplam m² (Örneğin 20.000 m²) alınır.
• Ruhsatta yazan yapı sınıfı (Örneğin II-B) alınır.
• O yılın birim maliyetiyle çarpılır ve asgari işçilik hesaplanır.
• Örnek: Eğer inşaat bitmeden bir “Tadilat Ruhsatı” alıp alanı yeni mevzuata göre güncellediyseniz, ilk ruhsat eski olsa bile denetimsiz işlem yapılır.

B. Ne zaman Denetmen Şarttır? (İnceleme)

• Ruhsat eski tarihliyse ve yeni mevzuata göre bir güncelleme (tadilat ruhsatı) yapılmadıysa.
• İnşaat bittikten sonra ruhsat alınmışsa ve o yıla ait maliyet tebliğinde ilgili yapı sınıfı (Örneğin V-E sınıfı o yıl yoksa) yer almıyorsa.

C. “Tesisin Teknik Bütünlüğü” İlkesi (En Kritik Madde)

Genel yazı defaatle “parçalı işlem yapılamaz” diyor. Bu ne anlama geliyor?

• İşverenler için: “Ben sadece 15 m²’lik bekçi kulübesinin işçiliğini yatırayım, paneller yapı değil ki!” diyemeyeceksiniz. Panelleri taşıyan o devasa alanın tamamı maliyete girecek.
• SGK Personeli için: İlişiksizlik belgesi (temiz kağıdı) verirken üzerine “Sadece trafo dikkate alınmıştır” gibi notlar düşemeyecekler. Belge, ruhsattaki toplam alanı temsil etmek zorunda.

D. İlişiksizlik Belgesi ve Yapı Kullanma İzin Belgesi Sorunu

Eskiden SGK, sadece trafo binası için ilişiksizlik belgesi veriyordu. Ancak işveren belediyeye gidip “Yapı Kullanma İzin Belgesi” (İskan) almak istediğinde, belediye ruhsattaki 20.000 m² alanı görüyor ama SGK belgesinde 50 m² yazdığı için iskanı vermiyordu. Yeni düzenleme ile: SGK belgesindeki alan ile ruhsattaki alan birebir aynı olacak. Böylece belediyelerdeki “alan uyumsuzluğu” sorunu ortadan kalkacak.

E. Devam Eden Dosyaların Durumu

• Müjdesi: Eğer dosyanız şu an denetmende bekliyorsa ve ruhsatınız yeni tarihlere uygunsa, dosya denetimden geri çağrılacak ve hızlıca sonuçlandırılacak.
• Riski: Eğer daha önce sadece trafo gibi küçük alanlar üzerinden hesaplama yapıldıysa ama borç henüz kesinleşmediyse (tebliğ edilmediyse veya itiraz aşamasındaysa), SGK bu hesaplamayı iptal edip yeni ve daha geniş alan tanımıyla (daha yüksek borçla) yeniden hesaplayabilir.

Süreçler hızlanıyor ve standartlaşıyor; ancak matraha (hesaba esas alan) GES panellerinin oturduğu alanlar ve RES kuleleri de girdiği için ödenmesi gereken asgari işçilik tutarları geçmiş yıllara oranla ciddi şekilde artacaktır.