Türkiye’de kurumlar vergisi, iş dünyasının hem yükümlülük hem de strateji arenasındaki en kritik oyuncularından biri. Bu rehberde, kurumlar vergisinin temel dinamiklerini, 2025 yeniliklerini, pratik örnekleri ve stratejik ipuçlarını derinlemesine ele alıyorum.

1. Kurumlar Vergisi Nedir ve Kimler Bu Oyunda?

Kurumlar vergisi, kurum kazancını hedef alan bir vergi türü. Peki, bu kazanç neyi kapsıyor? Ticari kazançtan menkul sermaye iradına, hatta yurt dışı iştirak gelirlerine kadar geniş bir yelpaze!

Mükellefler ise şu şekilde sıralanıyor:

• Sermaye Şirketleri: Anonim, limited ve sermayesi paylara bölünmüş komandit şirketler. Örneğin, bir limited şirketin tüm kazancı vergiye tabi, ama komandite ortakların payı gelir vergisine gidiyor.
• Kooperatifler: 1163 sayılı Kanun’a göre kurulanlar, okul kooperatifleri hariç!
• İktisadi Kamu Kuruluşları: Devlete bağlı ticari, sınai veya zirai işletmeler. Kâr amacı gütmeseler bile bu kapsamdalar.
• Dernek/Vakıf İşletmeleri: Sürekli faaliyet gösterenler, kazanç amacı olmasa da vergiden kaçamıyor.
• İş Ortaklıkları: Belli bir iş için kurulan ve mükellefiyet talep eden ortaklıklar.

Tam mı, Dar mı?

Tam mükellefler (kanuni/iş merkezi Türkiye’de) dünya çapındaki kazançlarından, dar mükellefler ise sadece Türkiye’deki kazançlarından sorumlu. Örneğin, bir yabancı şirketin Türkiye şubesi tam kapsamda vergi öderken, irtibat bürosu sadece stopajla yetiniyor.

Bu ayrım, global stratejiler için altın değerinde!

2. 2025’te Neler Değişiyor? Yeni Kurallar, Yeni Fırsatlar

2025, kurumlar vergisinde birkaç önemli dönüm noktası getiriyor:

• Asgari Kurumlar Vergisi: 7524 sayılı Kanun’la gelen bu yenilik, indirim ve istisnalar öncesi kazancın %10’undan az vergi ödenemeyeceğini söylüyor. Yeni kurulanlar üç yıl muaf, ama birleşme veya devirle kurulanlar bu ayrıcalığı kaçırıyor.
• Vergi Oranları: Genel oran %25, finans sektörü (bankalar, sigorta şirketleri vb.) ve yap-işlet-devret projeleri için %30. İhracatçılara 5 puan, sanayi sicil belgeli üreticilere 1 puan, Borsa İstanbul’da %20 halka açılanlara ise 5 yıl boyunca 2 puan indirim var.
• Kâr Dağıtım Şartı: Fon ve ortaklıkların (emeklilik fonları hariç) taşınmaz gelirlerinin %50’sini beyannameyi izleyen ikinci ayın sonuna kadar dağıtması gerekiyor. Aksi halde istisna uçup gidiyor!

Örnek: (C) A.Ş., yurt dışı iştirak hisselerini satarak kazanç elde etti. Aktifinin %75’i iştiraklerden oluşuyor, %10 pay ve 2 yıl elde tutma şartını sağlıyor. Bu kazanç istisna! Ama (F) Şirketi’ndeki payı %5’e düşerse, bu avantajı kaybediyor. Stratejinizi buna göre ayarlayın!

3. İstisnalar ve İndirimler: Altın Madeni mi, Mayın Tarlası mı?

Kurumlar vergisinde istisnalar ve indirimler, doğru kullanıldığında vergi yükünü ciddi şekilde hafifletiyor. Ama her birinin ince detayları var:

• İştirak Kazançları İstisnası: Tam mükellef kurumlardan gelen kâr payları vergiden muaf. Dar mükelleflerden gelenler ise bu kapsama girmiyor.
• Yurt Dışı İştirak Kazançları: %10 iştirak, 1 yıl elde tutma, %15 vergi yükü ve beyannameye kadar transfer şart. Örneğin, (A) A.Ş., %70 payla iştirak ettiği (B) GmbH’den 30 bin Avro kâr payı aldı. Vergi yükü %5’te kalırsa, kazancın yarısı istisna.
• Taşınmaz ve Hisseler: En az 2 yıl elde tutulan taşınmaz ve iştirak hisseleri satış kazançları %50 istisna. Bankalara borçluysanız, bu oran %75’e çıkıyor!
• Asgari Vergi Matrahı: Serbest bölge kazançları düşülüyor, ama yurt dışı iştirak veya sınai mülkiyet kazançları matrahta kalıyor.

Örnek: (Ö) A.Ş.’nin 2025’te 10 milyon TL kârı var. 1 milyon TL serbest bölge, 4 milyon TL sınai mülkiyet istisnası ve 2 milyon TL nakdi sermaye indirimi mevcut. Asgari vergi matrahı 9 milyon TL (10M – 1M), %10’u 900 bin TL. Normalde 900 bin TL ödeyecekti, ama ihracattan 2 milyon TL kazancı %20’ye çekiyor. Bu, ciddi bir tasarruf!

4. Pratikte Nelere Dikkat Etmeli? Günlük Operasyonlar İçin İpuçları

• Beyan ve Ödeme Takvimi: 2024 beyannameleri 1-30 Nisan 2025’te verilecek, ödeme ay sonuna kadar. Özel hesap dönemi olanlar, kapanıştan sonraki dördüncü ayın sonunu hedefliyor.
• Geçici Vergi: Üçer aylık kümülatif matrahla hesaplanıyor. Örnek: (T) A.Ş.’nin 3. dönemde 1,4 milyon TL kârı, 104 bin TL kanunen kabul edilmeyen gideri ve 250 bin TL geçmiş zararı var. Matrah 1,254 milyon TL, %25’le 313,500 TL vergi. 2. dönemde ödenen 98 bin TL düşülünce, 215,500 TL ödeniyor. Kümülatif hesaba dikkat edilmeli!
• Zarar Mahsubu: Geçmiş 5 yıl zararı indirilebiliyor. (P) Ltd. Şti., 2020-2023’te kâr, 2024’te zarar etti. Yurt dışı zararlarını, istisna kazançlar hariç, mahsup edebilir. Raporları zamanında ibraz etmek şart!
• GEKSİS ile İade: İade talepleri için Dijital Vergi Dairesi’nde bilgi girişi zorunlu. Nakden iade 340 bin TL’ye kadar inceleme olmadan, üstü için rapor gerekiyor. Süreci erkenden planlayın!

5. Stratejik Bir Bakış: Vergi Planlamasında Yeni Çağ

Kurumlar vergisi, sadece bir yükümlülük değil, bir strateji sahası. Asgari vergiyle istisnaların etkisi azalırken, kâr dağıtımı ve yatırım kararları öne çıkıyor. Örneğin, taşınmaz gelirlerinin %50’sini dağıtmayan fonlar istisna hakkını kaybediyor. Nakit akışınızı buna göre şekillendirin!

Örnek: (S) A.Ş., 2024’te 12,9 milyon TL kâr elde etti. 900 bin TL iştirak istisnası, 3,6 milyon TL geçmiş zarar ve 700 bin TL vakıf bağışı var. İndirilebilecek bağış, matrahın %5’iyle sınırlı: 420 bin TL. Kalan 280 bin TL indirilemiyor. Bağış politikanızı optimize ettiniz mi?

Yurt Dışı Vergi Mahsubu: (R) A.Ş., yurt dışından 7,5 milyon TL faiz geliri elde etti, %30 vergi ödedi (2,25M TL). Türkiye’de %25’le 1,875 milyon TL vergi çıkıyor, aşan 375 bin TL mahsup edilemiyor. Global kazançlarınızı buna göre planlayın!

%5 uyumlu mükellef indirimi ise cazip: Beyannameler zamanında verilsin, borç 1.000 TL’yi aşmasın. Ama 9,9 milyon TL sınırı, büyük oyuncular için bir engel. Şirketiniz bu avantajı ne kadar kullanıyor?

6. Daha Derine İnelim: Muafiyetler ve Özel Durumlar

• Muafiyetler: Kamu idarelerinin eğitim, sağlık ve sosyal amaçlı işletmeleri vergiden muaf. Ama tüketim kooperatifleri bu kapsama girmiyor.
• Tasfiye ve Birleşme: Tasfiye kârı, beyanname süresi içinde ödeniyor. Birleşmelerde geçmiş borçlar da aynı vadeye sıkışıyor.
• Nakdi Sermaye İndirimi: Sermaye artışı faiz giderlerini matrahtan düşürüyor, ama asgari vergide bu indirim geçersiz.

Örnek: (Ö) A.Ş.’nin 2 milyon TL nakdi sermaye indirimi, normalde vergiyi düşürür. Ama asgari vergi matrahında bu tutar dikkate alınmıyor. Çift yönlü planlama şart!

Son Söz: Bilgiyle Güçlenin

2025, kurumlar vergisinde hem fırsatlar hem de meydan okumalarla dolu. Bu rehber, sizin için bir başlangıç noktası. Daha fazla detay için gib.gov.tr’yi ziyaret edin, 189’u arayın veya bir uzmanla masaya oturun. Şirketiniz bu yeni rejime ne kadar hazır?

Av. Doç. Dr. Serkan Ağar