Bu bölüm, kendisi hakkında hiçbir olumsuzluk (sahte belge, beyanname vermeme vb.) bulunmayan ancak iade listelerindeki doğrudan mal/hizmet aldığı satıcılar hakkında olumsuz rapor veya tespit bulunan mükellefleri kapsar.

1. Aşama: Tespit ve Tebligat (15 Günlük Süre)

Vergi dairesi, mükellefin iade talebini incelerken KDVİRA (KDV İadesi Kontrol Raporu) üzerinden satıcıları sorgular. Eğer doğrudan mal alınan bir satıcı hakkında;

  • Sahte belge düzenleme raporu/tespiti,
  • Adresinde bulunamama,
  • Defter-belge ibraz etmeme,
  • Beyanname vermeme, gibi olumsuzluklar varsa, vergi dairesi iade talep eden mükellefe durumu bildirir. Mükellefe bu olumsuzluğu gidermesi için 15 gün süre verilir.

2. Aşama: İstisnai Durumlar (Kapsam Dışı Haller)

Her olumsuzluk iadeyi durdurmaz. Şu iki durumda 15 günlük süre prosedürü işletilmez:

  • %5 Sınırı (Tam Tasdikli Mükellefler): İade talep edilen dönemde YMM ile “Tam Tasdik Sözleşmesi” bulunan mükellefler için; her bir iade hakkı doğuran işlem bazında, olumsuzluk bulunan satıcılardan alımlar iade talebinin %5’ini geçmiyorsa bu bölüm hükümleri uygulanmaz (iade süreci etkilenmez).
  • Tarih Uyumu: Eğer satıcı hakkındaki olumsuzluk, mükellefin o satıcıdan mal aldığı tarihten sonraki bir döneme ilişkinse ve başka bir sorun yoksa, bu durum mükellefi etkilemez.

3. Aşama: Mükellefin Seçenekleri (Olumsuzluk Nasıl Giderilir?)

Bildirim yapılan mükellef 15 gün içinde şu iki yoldan birini seçer:

  1. İşlemin Gerçekliğini İspat Etmek: Tebliğdeki kriterlere göre (ödeme belgeleri, taşıma belgeleri vb.) bu alımın gerçek olduğunu ispatlar.
  2. Listeden Çıkarmak: Sorunlu satıcıya ait faturaları iade listelerinden (yüklenilen KDV’den) çıkararak beyanını düzeltir.

4. Aşama: Süre Sonunda İadenin Akıbeti

Eğer mükellef 15 gün içinde olumsuzluğu gideremezse:

  • Sorunsuz Kısım: Hakkında olumsuzluk bulunmayan diğer tüm alımlara isabet eden iade tutarı hemen ödenir.
  • Sorunlu Kısım: Olumsuzluk bulunan satıcıya isabet eden iade tutarı ayrılır ve vergi incelemesine sevk edilir.

5. Aşama: İnceleme Sürecinde Teminatla İade Alma

Mükellef, inceleme sonucunu beklemeden sorunlu kısma ait iadeyi almak isterse belirli oranlarda teminat mektubu vermelidir:

  • Mahsuben İade (Borçlara Sayma): İnceleme raporu olmadan mahsup yapılmaz. Ancak tutarın %150’si kadar teminat verilirse mahsup işlemi hemen yapılır.
  • Nakden İade (Nakit Ödeme):Satıcı hakkında “Sahte Belge Düzenleme” raporu/tespiti varsa: İade tutarının 3 katı teminat.Diğer olumsuzluklar (adres yokluğu, beyanname vermeme vb.) varsa: İade tutarının 2 katı teminat.Sonuç: Vergi inceleme raporu “olumlu” gelirse bu teminatlar çözülür.

Örnek Olay Analizi: Tam Tasdikli Mükelleflerde %5 Sınırı Uygulaması

Mükellef Bilgileri:

  • Firma: ABC Tekstil San. ve Tic. A.Ş.
  • Mali Durum: 2024 yılı için YMM ile “Tam Tasdik Sözleşmesi” bulunmaktadır.
  • İade Talebi: 2024/Haziran Dönemi – Mal İhracatı (Kod 301).
  • Toplam İade Talep Tutarı: 2.000.000 TL.

SENARYO 1: %5 Sınırının Altında Kalma (İadenin Tamamının Alınması)

Vergi dairesi KDVİRA sisteminde yaptığı sorgulamada, ABC A.Ş.’nin iade listesinde yer alan iki tedarikçi hakkında olumsuzluk tespit etmiştir:

  1. Tedarikçi (X): Hakkında “Sahte Belge Düzenleme Tespiti” var. (ABC A.Ş.’ye düşen KDV payı: 60.000 TL)
  2. Tedarikçi (Y): Hakkında “Adresinde Bulunamama” tespiti var. (ABC A.Ş.’ye düşen KDV payı: 30.000 TL)

Hesaplama:

  • Sorunlu Toplam KDV: 60.000 + 30.000 = 90.000 TL
  • İade Talebinin %5’i: 2.000.000 TL x 0,05 = 100.000 TL
  • Karşılaştırma: 90.000 TL (Sorunlu) < 100.000 TL (Limit).

Hukuki Sonuç: ABC A.Ş., Tam Tasdik sözleşmesi olduğu ve sorunlu tedarikçilerden gelen tutar toplam iadenin %5’ini geçmediği için Tebliğin ilgili hükümleri uyarınca bu olumsuzluklardan etkilenmez. 2.000.000 TL’lik iade talebi, alt mükelleflerle ilgili hiçbir özel prosedür işletilmeden (ispat veya düzeltme istenmeden) normal usullere göre sonuçlandırılır.

SENARYO 2: %5 Sınırının Aşılması (Kısmi Blokaj ve İnceleme Süreci)

Aynı örnekte, ABC A.Ş.’nin listesinde üçüncü bir sorunlu tedarikçinin daha olduğu tespit edilsin:

  1. Tedarikçi (X): 60.000 TL (Sahte Belge Tespiti)
  2. Tedarikçi (Y): 30.000 TL (Adres Yokluğu)
  3. Tedarikçi (Z): Hakkında “Beyanname Vermeme” tespiti var. (ABC A.Ş.’ye düşen KDV payı: 40.000 TL)

Hesaplama:

  • Sorunlu Toplam KDV: 60.000 + 30.000 + 40.000 = 130.000 TL
  • İade Talebinin %5’i: 2.000.000 TL x 0,05 = 100.000 TL
  • Karşılaştırma: 130.000 TL (Sorunlu) > 100.000 TL (Limit).

Hukuki Süreç ve Mükellefin Karşılaşacağı Tablo:

  1. Bildirim: Vergi dairesi ABC A.Ş.’ye yazı göndererek 15 gün içinde bu 130.000 TL’lik alımı ispatlamasını veya listeden çıkarmasını ister.
  2. Kısmi İade: ABC A.Ş. hiçbir işlem yapmasa dahi, iadenin sorunsuz olan kısmı olan 1.870.000 TL (2.000.000 – 130.000) derhal ödenir.
  3. Kalan Tutar (Blokaj): Kalan 130.000 TL için iade süreci durur ve bu kısım Vergi İncelemesine sevk edilir.
  4. Teminat Seçeneği: Firma beklemek istemiyorsa;Tedarikçi (X) “Sahte Belge” tespiti olduğu için 60.000 x 3 kat = 180.000 TL teminat,Tedarikçi (Y) ve (Z) için 70.000 x 2 kat = 140.000 TL teminat,Toplam 320.000 TL teminat mektubu vererek 130.000 TL’lik alacağını da nakden alabilir.

Temel Senaryo Örnek

Mükellef (A), ihracat yaptığı için 100.000 TL KDV iadesi talep etmiştir. Satıcı (B), Mükellef (A)’nın doğrudan mal aldığı firmadır ve (A)’nın iade listesindeki payı 20.000 TL’dir. Sistem sorgusunda Satıcı (B) hakkında “Sahte Belge Düzenleme Tespiti” olduğu ortaya çıkmıştır.

  • Senaryo 1 (İspat): (A), (B)’ye yaptığı ödemeyi banka kanalıyla kanıtlar ve malların sevk irsaliyelerini sunar. Vergi dairesi kabul ederse 100.000 TL’nin tamamını iade eder.
  • Senaryo 2 (Düzeltme): (A), risk almak istemez ve 20.000 TL’yi iade listesinden çıkarır. Bu durumda kalan 80.000 TL’yi sorunsuz alır.
  • Senaryo 3 (Teminat): (A), düzeltme yapmaz ancak paraya ihtiyacı vardır.Sorunsuz 80.000 TL’yi alır.Sorunlu 20.000 TL için vergi dairesi inceleme başlatır.(A), nakit iade almak isterse; “Sahte Belge Düzenleme” tespiti olduğu için 20.000 x 3 = 60.000 TL teminat vererek bu 20.000 TL’yi de hemen nakden alabilir. İnceleme sonunda alımın gerçek olduğu anlaşılırsa teminat geri verilir.

Özet Akış Şeması

  1. Sorgulama: Satıcıda olumsuzluk var mı? (Evet)
  2. Kritik Kontrol: %5 altında mı veya Tam Tasdik var mı? (Hayır)
  3. Bildirim: Mükellefe “15 gün içinde ispatla veya çıkar” denir.
  4. Karar: Mükellef düzeltmezse -> İlgili kısım incelemeye gider.
  5. Ödeme: Sorunsuz kısım ödenir; sorunlu kısım için teminat (2x veya 3x) şartı aranır.

Saygılarımızla

Samet Hacısalihoğlu