Yurtdışına geçici veya uzun süreli işçi görevlendirilmesi, işverenler için hem iş hukuku hem de sosyal güvenlik mevzuatı açısından çok yönlü yükümlülükler doğurmaktadır. Doğru planlanmamış bir yurtdışı görevlendirme süreci, idari para cezalarına, çifte prim ödemelerine ve işçi–işveren uyuşmazlıklarına yol açabilmektedir. Yurtdışı görevlendirme operasyonlarınızı iş ve sosyal güvenlik mevzuatına uygun yürütmek için teklif alabilirsiniz.

Yurtdışı Görevlendirmelerin Hukuki Çerçevesi
İşçinin Türkiye’den yurtdışına gönderilmesi üç şekilde olmaktadır:

  1. Geçici görevlendirme (temporary assignment): Çalışan Türkiye’deki işyerine bağlı kalır, işverenin emir ve talimat ilişkisi devam eder.
  2. Yurtdışı iş sözleşmesi (expat contract): İşçi, yurtdışındaki işyerine bağlı olarak çalışır, ücret ve çalışma şartları o ülke hukukuna göre düzenlenir.
  3. Uluslararası işçi devri (posting): İşçi Türkiye’de istihdam edilir ancak geçici süreyle yabancı ülkedeki bir projede görevlendirilir.

Görevlendirme türü, hem iş hukukunun hem de sosyal güvenlik mevzuatının nasıl uygulanacağını doğrudan etkiler.

Görevlendirme Prosedürü
1. Çalışanın yazılı onayı
4857 sayılı İş Kanunu gereği, işçiyi yurtdışı görevlendirmek için:

  • İş sözleşmesinde açık hüküm bulunmalı veya
  • Çalışanın yazılı onayı alınmalıdır.

Yazılı onay olmadan tek taraflı görevlendirme yapılamaz. Görevlendirme için iş sözleşmesine bir “ek sözleşme” de eklenebilir. Onay belgesinde veya ek sözleşmede görevlendirme süresi, ücret yapısı, harcırah ve yan haklar, konaklama ve ulaşım düzeni, iş sağlığı ve güvenliği yükümlülükleri, dönüş şartları ve ülke risklerine ilişkin bilgilendirme yer almalıdır.

2. Görevlendirme süresi ve işin niteliği
Geçici görevlendirme genellikle 3–24 ay arasıdır. Daimi görevlendirmelerde ise yerel mevzuat, çalışma süreleri ve fesih usulleri açısından daha belirleyici olur. Geçici görevlendirmeler, gerekli görülmesi halinde uzatılabilir.

 3. Ücret, harcırah ve yan haklar
Yurtdışı görevlerde ücret yapısı genellikle şu kalemlerden oluşur:

  • Temel ücret (TL veya döviz)
  • Yurtdışı görev tazminatı
  • Konut/konaklama yardımı
  • Yol ve seyahat giderleri
  • Harcırah (gündelik)
  • Zor bölge teşvikleri

İŞKUR Boyutu
Türkiye’de kurulu bir işyerinde çalışmakta olan işçinin yurtdışına geçici görevle gönderilmesi konusunda İŞKUR’a herhangi bir bildirim gerekmez. Fakat Türkiye’de kurulu bir işyerinde çalışmayan işçi, bir Türk işverenin doğrudan yurtdışındaki işyerinde görevlendirilecekse, bu bir geçici görevlendirme değil, “yurtdışına işçi götürme” kapsamında değerlendirilir ve İŞKUR’a başvuru gerekir. 

SGK Boyutu
Yurtdışına gönderilen işçinin sigortalılık statüsü, gidilen ülkeye göre üç ayrı modelde değerlendirilir.

1. Türkiye ile sosyal güvenlik sözleşmesi olan ülkeler
Türkiye’nin 30’dan fazla ülkeyle ikili sosyal güvenlik anlaşması vardır.
Bu ülkelere gönderilen işçiler için:

  • Türkiye’de sigortalılık devam eder.
  • SGK primleri yalnızca Türkiye’de ödenir.
  • Ülkeye göre Türkiye’de SGK müdürlüğünden işçi için TR/… veya A/T türü formüler belgesi alınır. Gidilen ülkede sigorta yardımlarından yararlanmak için bu belgeler gerekir.
  • Süre genelde 1–3 yıl, bazı ülkelerde 5 yıla kadar uzayabilir.

2. AB ülkelerine görevlendirme
AB’ye gönderilecek işçiler için en kritik belge A1 Belgesidir.
A1 Belgesi alan çalışan için:

  • SGK primleri Türkiye’de ödenir.
  • AB ülkesinde prim ödenmez.
  • A1 belgesi ilk aşamada genellikle 12 ay için verilir ve karşılıklı mutabakatla 24 aya kadar uzatma yapılabilir.

A1 belgesi olmadan gönderilen işçiler için çifte prim ve idari ceza riski doğar.

3. Sosyal güvenlik sözleşmesi olmayan ülkeler
Bu durumda çalışan Türkiye’de 4/a kapsamında sigortalı sayılmaya devam eder. Ancak gidilen ülke kendi mevzuatına göre ayrıca prim isteyebilir. Bu durumda iki ülkede prim ödeme durumu ortaya çıkabilir. 
Türk işverence Türkiye’deki işyerinden geçici görevle değil, doğrudan sözleşme olmayan ülkeye götürülen işçiler için Türkiye’de isteğe bağlı sigorta primi ödenebilir. Bu kapsamda ödenen isteğe bağlı primler sigortalılık statüsü açısından 4/a (SSK) kapsamında kabul edilir. 
İşverenler için uygulanan sigorta primi teşvikleri, yurtdışına geçici görevle gönderilen personel için de uygulanmaya devam edilir.

İş kazası durumunda prosedür
İş kazasının SGK’ya bildirimi süresi aynen Türkiye’de çalışan işçilerde olduğu gibi 3 iş günüdür. İşveren, geçici görevle yurt dışında görevlendirdiği sigortalının, iş kazası, meslek hastalığı, hastalık ve analık hâllerinde, SGK tarafından işe el konuluncaya kadar, kanuna göre hak kazandığı geçici iş göremezlik ödeneğini ödemekle yükümlüdür. Bu yükümlülüğün yerine getirilmesindeki gecikmeden dolayı işveren, gerek SGK’nın gerekse sigortalının uğrayacağı her türlü zarardan sorumludur. SGK, kanuna uygun olarak yapılan ve belgelere dayanan geçici iş göremezlik ödenekleri tutarını işverene ödeyecektir.

Dr. Sadettin Orhan
İş ve Sosyal Güvenlik Uzmanı
E. SGK Müfettişi

wwwsadettinorhannet