Modern iş dünyasında, tek bir firmanın gücünü aşan büyük ölçekli altyapı ve inşaat projeleri, farklı uzmanlık alanlarına sahip firmaların bir araya gelmesini zorunlu kılmaktadır. Türk hukuk sisteminde bu birliktelikler temelde üç ana yapıda karşımıza çıkar: Adi Ortaklıklar, İş Ortaklıkları ve Konsorsiyumlar.

Vergi hukuku açısından en kritik ayrım şudur: İş Ortaklıkları, KVK kapsamında müstakil bir mükellefiyet tesis ederken; Konsorsiyumlar için vergi kanunlarında doğrudan bir tanımlama yapılmamıştır. Bu boşluk, Kamu İhale Kanunu ve Borçlar Kanunu’nun genel hükümleri ile Maliye’nin tebliğ düzenlemeleriyle doldurulmuştur.

AYRILABİLİR SORUMLULUK

4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 14. maddesi, konsorsiyumun dokusunu tanımlarken “hak ve sorumlulukların ayrılması” ilkesine vurgu yapar. İş ortaklığında ortaklar işin tamamından “müştereken ve müteselsilen” (zincirleme) sorumlu iken, KONSORSİYUMDA HER BİR ÜYE SADECE KENDİ UZMANLIK ALANINA GİREN KISIMDAN SORUMLUDUR.

Vergi dairesi nezdinde bu yapının kabul görmesi ve ödemelerin “ayrı ayrı” değerlendirilmesi için, taraflar arasındaki sözleşmenin sadece bir “niyet beyanı” değil, matematiksel ve fiziksel bir “ayrıştırma belgesi” olması şarttır.

KONSORSİYUM SAYILMANIN ŞARTLARI

Bir yapının vergi hukuku açısından konsorsiyum olarak tescil edilebilmesi için sözleşmede şu 8 hayati maddenin bulunması ve fiilen uygulanması bir zorunluluktur:

1. Fiziki Ayrım: İşin bütünü, üyeler arasında fiziken bölünebilir parçalara ayrılmalıdır.
2. Bireysel Sorumluluk: Her üye, sadece kendi bölümünün ifasından sorumlu olduğunu taahhüt etmelidir.
3. Bedel Ayrıştırması: Sözleşmede, her bir alt bölümün ve kullanılacak malzemenin bedeli net bir şekilde, ayrı ayrı belirlenmelidir.
4. İş Programı Disiplini: Ayrıntılı bir iş programı yapılmalı ve taraflar buna uymalıdır.
5. Defter Düzeni: Her ortak, yüklendiği kısımla ilgili gelir ve giderlerini kendi yasal defterlerinde takip etmelidir.
6. Mülkiyetin Korunması: Kullanılan makine ve teçhizat, ortakların kendi mülkiyetinde kalmaya devam etmelidir.
7. Kar/Zarar Bağımsızlığı: Bir ortağın karı veya zararı diğerini etkilememeli, her ortak kendi mali sonucunu beyan etmelidir.
8. Koordinatörlük Makamı: İdare ile ilişkileri yürütecek bir “koordinatör ortak” seçilmeli ancak bu ortak sadece “koordinasyon” ile yetkili kılınmalıdır.

YILLARA SARİ İNŞAATLARDA VERGİ KESİNTİSİ (STOPAJ) REJİMİ

Konsorsiyum modeli, özellikle birden fazla takvim yılına yayılan (yıllara sari) inşaat ve onarım işlerinde hayati bir “nakit akışı” avantajı sağlar.

Uygulama Esası:

İhale edilen iş, sözleşmede alt aşamalara ayrılmışsa, idare tarafından yapılan hakediş ödemeleri “tek bir torba” olarak değil, her bir üyenin gerçekleştirdiği iş miktarı oranında ayrı ayrı değerlendirilir. Vergi kesintisi (stopaj), her bir ortağın payına düşen istihkak bedeli üzerinden müstakil olarak hesaplanır. Bu, başarılı bir ortağın, başarısız veya borçlu bir ortağın vergi yükü altında ezilmesini engeller.

ULUSLARARASI TEDARİKTE “STOPAJSIZ” BÖLGE

Tebliğin en dikkat çekici istisnalarından biri, yurt dışından yapılacak makine ve teçhizat tedarikine ilişkindir.

Eğer bir konsorsiyum projesinde makine, teçhizat veya taşıtlar;

• Yurt dışındaki ana merkez tarafından,
• Türkiye’de bir işyeri veya daimi temsilci aracılığı olmadan,
• Doğrudan tedarik ediliyorsa,

bu malzemelere ilişkin ödenen bedeller “inşaat işi kapsamında bir istihkak” olarak kabul edilmez. Dolayısıyla, bu ödemeler üzerinden vergi kesintisi (stopaj) yapılmaz. Bu kural, uluslararası konsorsiyumlarda maliyetleri ciddi oranda düşüren stratejik bir kalkandır.

BİR AKILLI KÖPRÜ PROJESİ ÜZERİNDEN VAKA İNCELEMESİ

Bu teorik çerçeveyi, 100 Milyon TL bedelli “Yıllara Sari Akıllı Köprü” projesini üstlenen bir yapıda somutlaştıralım. Proje, yerli (A) İnşaat A.Ş. ve Alman teknoloji devi (B) GmbH tarafından yürütülmektedir.

1. Senaryo: Yapının “İş Ortaklığı” (Joint Venture) Olması Durumu

Eğer bu iki firma bir iş ortaklığı kurmuş olsaydı; 100 Milyon TL’lik toplam hakediş ödemesi tek bir vergi numarası üzerinden yapılacak ve %3 oranındaki (3 Milyon TL) vergi kesintisi (stopaj) ortaklığın havuzundan peşinen alınacaktı. Proje devam ederken teknoloji ortağı (B) GmbH’ın başka bir işinden dolayı vergi borcu oluşması durumunda, vergi dairesi (A) firmasının hakkı olan hakedişlere de “müteselsil sorumluluk” gereği haciz koyabilecekti.

2. Senaryo: Yapının “Konsorsiyum” Olarak Kurgulanması Durumu

Firmalar, yukarıdaki 8 maddeye uygun bir konsorsiyum sözleşmesi imzalayarak görevleri bölüşür:

• (A) Firması (Köprü İnşası): 70 Milyon TL
• (B) Firması (Akıllı Sensörler ve Otomasyon): 30 Milyon TL

Bu Yapıda Sağlanan Kritik Avantajlar:

• Vergi Yalıtımı: İdare, hakedişleri ayrı ayrı öder. (A) firması 70 Milyon TL’lik payı için 2,1 Milyon TL stopaj öderken, (B) firması kendi 30 Milyon TL’si üzerinden 900 Bin TL stopaj öder. (B) firmasının mali krize girmesi veya vergi borcu olması, (A) firmasının 2,1 Milyon TL’lik nakit akışını ve hakedişlerini asla etkilemez.
• Stopajsız İthalat Gücü: (B) GmbH, projenin 30 Milyon TL’lik kısmının 10 Milyon TL’sini Almanya’daki ana merkezinden doğrudan gönderdiği yüksek teknolojili sensörlerle sağlamaktadır. Konsorsiyum yapısı sayesinde, (B) GmbH’ın yurt dışından doğrudan tedarik ettiği bu 10 Milyon TL’lik ekipman bedeli “inşaat işi” kapsamına girmez. Sonuç olarak, bu tutar üzerinden %3 stopaj (300 Bin TL) ödenmez. Para doğrudan yurt dışına, vergi kesintisi olmaksızın çıkarılır.
• Bağımsız Beyan: Yıl sonunda (A) firması kendi 70 Milyon TL’lik işinden elde ettiği karı beyan eder; ortağının zararını üstlenmek veya karını kendi bilançosuna karıştırmak zorunda kalmaz.

SONUÇ:

Konsorsiyum modeli, kağıt üzerinde kusursuz bir koruma sağlasa da, uygulamadaki en küçük bir “birliktelik” belirtisi (örneğin karların ortak bir havuzda toplanması veya sorumluluğun paylaşılamaması), yapıyı otomatik olarak “İş Ortaklığı” statüsüne düşürür. Bu durumda sorumluluk zincirleme hale gelir ve vergi avantajları bir anda riske dönüşür.

Özetle; konsorsiyum bir ortaklık değil, aynı hedefe giden ayrı yolların birlikteliğidir.

Saygılarımızla.

Ymm Samet Hacısalihoğlu