Bölüm-1: Sahte Belge Kullanma Nedenleri

Faiz artışı enflasyonun sonuçlarını baskılar ama nedenlerini ortadan kaldırmaz. Aynı şekilde cezaların artırılması da sahte belge sorununu kalıcı olarak çözmez. Sahte belge kullanımı sadece suç işleme kastı ile açıklanamaz. Çoğu zaman ekonomik, finansal ve yapısal sorunlardan beslenen çok boyutlu bir olgudur. Bu yüzden cezaları artırmak tek başına çözüm olmaz; nedenleri ortadan kaldıracak yapısal önlemler gereklidir. Dolayısıyla da öncelikle nedenlerin tespit edilmesi çözüm için zaruridir.

📌 Mükelleflerin Sahte Belge Kullanma Nedenleri Genel Olarak Şunlardır:

1. Mükelleflerin sahte belgenin ne olduğu ve müeyyidelerini tam olarak bilmemesi:

Sahte belge kullanan çoğu mükellef, sahte belgenin sahte para gibi bir şey olduğunu zannetmektedir. Sahte faturanın ne olduğunu bilen mükelleflerin de “herkes yapıyor, bir şey olmuyor bize de olmaz” anlayışında olmaları, sahte faturadan hapis cezası almayacaklarını alsalar bile cezaevinde yatmayacaklarını düşünmeleri sahte belge kullanma oranını artırmaktadır.

2. Düzenli aralıklarla matrah artırımı ve yapılandırma kanunlarının çıkması:

Mükelleflerin;

> Matrah artırımı kanunu çıkar ve yaptığımız yanımıza kâr kalır

> Matrah artırımı kanunu çıkmazsa ve denetime takılırsak KDV’yi ve uzlaştığımız vergi ziyaı cezasını öderiz, kurumlar/gelir vergisinden elde ettiğimiz kâr da cebimize kalır

> Tarh edilen cezalı vergilere karşı dava açarız, yürütme kendiliğinden durur ve dava süresi içinde de nasıl olsa bir yapılandırma kanunu çıkar ve ceza, faiz ve KDV aslının yarısını sildiririz düşüncesinde olmaları.

3. Vergi Yükü:

Vergi yükünün ağır olması, özellikle küçük ve orta ölçekli firmaları, gider oluşturma yoluyla vergi yükünü azaltmaya sevk etmektedir.

4. Tahakkuk Esası:

Alacakların geç tahsil edilmesi ve buna karşılık vergilendirmede genel olarak tahakkuk esasının geçerli olması bazı mükellefleri tahsil etmediğim paranın bir de vergisini mi ödeyeceğim demesine:) ve sahte belge kullanmasına neden olmaktadır

5. Finansman Sorunu:

Banka kredilerine erişimde yaşanan güçlükler ve faiz oranlarının yüksekliği, ödenmesi gereken doğrudan vergiler ile KDV’nin finans kaynağı olarak kullanılmak istenilmesi

6. Maliyet Denetimi Eksikliği:

Maliyet hesaplarına yönelik yeterli denetimin yapılmaması, bazı firmaları vergi matrahlarını aşındırmak için sahte fatura ile maliyet oluşturmaya yöneltmektedir.

7. Haksız Rekabet ve Sektörel Baskılar:

• Özellikle geri dönüşüm gibi bazı sektörlerde belgeli mal alımlarının zorluğu
• Rakiplerin sahte belgeyle maliyetlerini düşük göstermesi,
• “Piyasa koşulları” gerekçesiyle dürüst firmaların da baskı altında kalması

8. Kayıt Dışılığın Yaygınlığı:

• Türkiye’de bazı sektörlerde kayıt dışı ekonominin halen çok yüksek olması,
• Bu kayıt dışılığın sahte belgeyle “yasal kılıfa” sokulmaya çalışılması.

Bölüm-2: Sahte Belge Kullanma Sorununa Yönelik Atılması Gereken Adımlar

Sahte belge kullanımı ve kayıt dışılıkla mücadelede kalıcı sonuç elde edebilmek için yalnızca cezaları artırmak yeterli değildir. Çoğu zaman çözüm olarak akla ilk “cezaların artırılması” geliyor. Ama biliyoruz ki, nasıl ki faizleri artırmak tek başına enflasyonla mücadele için yeterli değilse, cezaları artırmak da sahte belge kullanımını ortadan kaldırmaya yetmeyecek. Sorunun kaynağına inmek ve yapısal çözümler geliştirmek esastır. Bu noktada yapılması gerekenleri şu başlıklar altında özetlemeye çalıştım:

1- Ekonomik Sebeplerin Ortadan Kaldırılması:

Yüksek vergi yükü, finansmana erişim güçlüğü gibi mükellefleri kayıt dışına iten temel nedenlerin çözülmesi, ekonomik gerçeklerle uyumlu bir vergi ortamı oluşturulmasını sağlar.

2- Adil ve Uygulanabilir Vergi Politikaları:

Vergi mevzuatının adalet duygusunu zedelemeyecek, uygulanabilir, sade ve öngörülebilir şekilde düzenlenmesi vergiye gönüllü uyumu artırır.

3- Ekonomik Gerçeklerle Uyumlu Düzenlemeler:

İş dünyasının işleyişini dikkate alan ve piyasa koşullarına uygun düzenlemeler sayesinde vergi politikaları ile ekonomik faaliyetler arasında uyum sağlanmalıdır.

4- Mükelleflerin Bilinçlendirilmesi:

Sahte belgenin ne olduğu ve kullanılması halinde hangi cezai yaptırımlarla karışılabileceği ve bunun bireysel ve toplumsal maliyeti hakkında farkındalık oluşturacak eğitimler, seminerler ve özellikle kamu spotları yaygınlaştırılmalıdır.

5- Kayıt Dışılığı Besleyen Sebeplerin Ortadan Kaldırılması:

Hem iş gücü piyasasında hem de ticari hayatta kayıt dışılığı teşvik eden unsurlar tespit edilmeli ve ortadan kaldırılmalıdır. Dolayısıyla da rekabet edebilmek ve kayıt dışı alınan malların kayıtlı hale getirilmeye çalışılması için sahte belge kullanma nedeni ortadan kalkacaktır.

6- Maliyet Denetimlerinin ve Maliyet Muhasebesi Sistemlerinin Güçlendirilmesi:

Vergi denetimleri yalnızca beyan üzerinden değil, şirketlerin maliyet yapıları ve üretim süreçleri üzerinden de yoğunlaştırılmalıdır. Bu noktada şirketlerin güçlü ve şeffaf bir maliyet muhasebesi sistemine sahip olması hem işletme yönetimi açısından hem de kamu maliyesi açısından kritik bir unsurdur.

Sonuç:

Kamu otoritesi, meslek örgütleri ve özel sektör; teşvik–denetim–eğitim üçlüsünü aynı anda ve ölçülebilir hedeflerle işletirse, hem sahte belge kullanım oranı düşer hem de kısa vadede uyum maliyetleri düşer, orta vadede kayıt dışılık daralır, uzun vadede rekabet gücü ve vergi adaleti güçlenir. İş dünyasının gündelik gerçekleriyle uyumlu, şeffaf ve veri odaklı bir yaklaşım; cezaları artırmaktan daha kalıcı bir sonuç üretir.

İsmail Özsoy

E.Hesap Uzmanı/E.Vergi Müfettişi-Hukukçu-Maliyet ve Yönetim Muhasebesi Uzmanı