mizantax
Uluslararası İşgücü Kanuna göre, yabancıların çalışma izni olmaksızın Türkiye’de çalışmaları veya çalıştırılmaları yasaktır (m.6/2). Uluslararası İşgücü Kanunu Uygulama Yönetmeliği’nin 12 inci maddesine göre de Türkiye’de çalışacak yabancının çalışmaya başlamadan önce çalışma izni alması zorunludur.
Ülkemizde yabancılara çalışma izni Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’na bağlı Uluslararası İşgücü Genel Müdürlüğü tarafından verilir. Kanunlarda veya Türkiye’nin taraf olduğu ikili veya çok taraflı anlaşmalar veya uluslararası sözleşmelerde çalışma izni almadan çalışabileceği belirtilen yabancılar çalışma izni almadan çalışabilirler. Bu kapsamdaki yabancıların Türkiye’de çalışmaya başlamaları yabancı çalışmaya başlamadan en geç bir gün önce ve çalışmalarının sona ermesi bu tarihten itibaren en geç on beş gün içinde Bakanlığa bildirilir.
Çalışma izni başvuruları Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Uluslararası İşgücü Genel Müdürlüğünce belirlenen çalışma izni değerlendirme kriterlerine göre değerlendirilir ve usulüne uygun olarak tamamlanan başvuruların değerlendirilmesi, bilgi ve belgelerin tam olması kaydıyla otuz gün içinde tamamlanır. Otuz günlük süre başvurunun sistem üzerinden tamamlandığı veya ek bilgi ve belge talebi olması halinde talep edilen bilgi ve belgelerin sistem üzerinden yüklendiği tarihten itibaren başlar (Yönetmelik m.21). Başvurunun olumlu değerlendirilmesi hâlinde yabancıya çalışma izni verilir. (Yönetmelik m.22). Çalışma izni başvurusunun değerlendirilmesi neticesinde; Yönetmelikte belirlenen kriterlere uygun olmayan başvurular reddedilir. (Yönetmelik m.23). Bir işverene bağlı çalışan yabancıya verilen çalışma izni, iş veya hizmet sözleşmesinin süresini aşmamak koşuluyla, gerçek veya tüzel kişiye ya da kamu kurum veya kuruluşuna ait belirli bir işyerinde veya bunların aynı işkolundaki işyerlerinde belirli bir işte çalışmak şartıyla ilk başvuruda en çok bir yıl süreyle geçerli olmak üzere düzenlenir. (Yönetmelik m.24/3).
Yurtiçinden yapılan başvurularda yabancının, çalışma izninin başlangıç tarihinden itibaren bir ay içerisinde ilgili mevzuat kapsamında yükümlülüklerini yerine getirmek suretiyle çalışmaya başlaması zorunludur. (Yönetmelik m.25/1). Yurtdışından yapılan başvurularda yabancının yurda giriş tarihinden itibaren bir ay içerisinde ve her halükârda çalışma izninin başlangıç tarihinden itibaren altı ay içerisinde ilgili mevzuat kapsamında yükümlülüklerini yerine getirmek suretiyle çalışmaya başlaması zorunludur. (Yönetmelik m.25/2). Çalışma izin belgesinin işverene tebliğ tarihi ile çalışma izni başlangıç tarihinin farklı olması halinde çalışma izin belgesinin işverene tebliğ tarihinden itibaren bir ay içinde Sosyal Güvenlik Kurumuna yapılan bildirimler süresinde yapılmış sayılır. (Yönetmelik m.25/3).
Ayrıca, bir işverene bağlı olarak çalışma izni verilen yabancının aynı işverene ait işyerinde farklı bir görevde veya bu işverenin aynı iş kolundaki diğer şubelerinde çalışabilmesi için;
a) Değişiklik talebini içeren başvurunun işverence sistem üzerinden Bakanlığa iletilmesi,
b) Çalışılacak yeni şubenin işverenin ticaret siciline kayıtlı olması,
c) Yabancının yapacağı işin mesleki yeterlilik veya ön izin gerektirmemesi ve mevcut işiyle benzer veya uyumlu olması,
ç) Yapılacak başvurunun Genel Müdürlükçe uygun bulunması,
gerekir. (Yönetmelik m.26/1).
Aynı işverenin diğer bir ildeki şubesinde çalışmak üzere yapılacak işyeri veya görev değişikliği başvurusu uygun bulunan yabancının çalışma izni belgesi Bakanlıkça yenilenir. (Yönetmelik m.26/2).
Çalışma izni süre uzatma başvurusu, çalışma izni süresinin dolmasına altmış gün kalmasından itibaren ve her halükârda çalışma izni süresi dolmadan sistem üzerinden yapılır. (Yönetmelik m.27/1). Bir işverene bağlı çalışan yabancı adına yapılan çalışma izni süre uzatma başvurusu olumlu değerlendirilen yabancının çalışma izin süresi, aynı işverene bağlı olarak ilk süre uzatma başvurusunda en çok iki yıl, sonraki süre uzatma başvurularında ise en çok üç yıla kadar uzatılır (Yönetmelik m.27/2). Farklı bir işverene bağlı çalışmak üzere süre uzatma başvurusu yapılması halinde bu başvuru, ilk başvuru usul ve esaslarına tabi olarak değerlendirilir (Yönetmelik m.27/3).
Bir işverene bağlı olarak verilen çalışma izninde, iş kazası, hastalık, analık, zorunlu kamu hizmeti gibi ücretsiz izin verilmesini zorunlu kılan haller hariç olmak üzere işveren ve yabancının karşılıklı anlaşması suretiyle en fazla doksan gün iş veya hizmet sözleşmesinin ücretsiz izin yoluyla askıya alınması durumunda bu durumun işverence en az bir gün önceden Bakanlığa bildirilmesi halinde çalışma izni askıya alınır ve çalışma izni ücretsiz izin süresince askıda kalır. (Yönetmelik m.30/2).
Çalışma izninin askıya alınması halinde bu çalışma iznine bağlı olarak doğan;
a) Çalışma hakkı, iznin askıya alınması tarihinden itibaren,
b) İkamet hakkı, iznin askıya alınmasını takip eden on günlük sürenin tamamlanmasından itibaren, askı halinin son bulduğu tarihe kadar kullanılamaz. (Yönetmelik m.30/4).
Uluslararası İşgücü Kanunu’na göre, “Çalışma izni muafiyeti kapsamında olan yabancılar, çalışma izni muafiyeti almak kaydıyla çalışabilir” (m.13/1). Bu kapsamda, özel kanunlarda yer alan hükümler ile yabancı ile işverenin diğer kanunlardan doğan yükümlülüklerinin saklı kalması kaydıyla; bazı yabancılara çalışma izni muafiyeti tanınmıştır. Bunlardan birisi de ülkemizde geçici koruma statüsünde olup da ikametine izin verilen Suriye uyruklu kişilerdir.
6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu’nun 91 inci maddesine göre, “Ülkesinden ayrılmaya zorlanmış, ayrıldığı ülkeye geri dönemeyen, acil ve geçici koruma bulmak amacıyla kitlesel olarak sınırlarımıza gelen veya sınırlarımızı geçen yabancılara geçici koruma sağlanabilir”. Bu yasal düzenleme ile ülkemizde yıllardır ikamet eden Suriye uyruklu kişiler geçici koruma kapsamına alınarak ikametleri sağlanmıştır. Geçici koruma kapsamında en az altı ay geçici koruma belgesi sahibi Suriye uyruklu kişileri istihdam edecek işverenlerin diğer yabancı uyruklularda olduğu gibi Bakanlıktan çalışma izni alarak çalıştırmaları gerekmektedir. Ancak geçici koruma kapsamında ikamet eden Suriye uyruklu kişilerin istihdamını kolaylaştırmak amacıyla yaklaşık 2 yıl önce Uluslararası İşgücü Kanunu Uygulama Yönetmeliğinde bir düzenleme yapılmıştır. 15.10.2024 tarihli ve 32693 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Uluslararası İşgücü Kanunu Uygulama Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelikte Suriye uyruklu kişilerden kayıt dışı çalışanların bulundukları illerdeki kolluk kuvvetleri tarafından tespiti ve kimliklerinin İçişleri Bakanlığına bildirilmesi halinde, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı kendisine sistem üzerinden bildirilen Suriye uyruklu kişilere çalışma izni muafiyet belgesi düzenleyerek istihdamlarının devamını sağlamayı amaçlamıştır. Çalışma izni muafiyet belgesi olan kişiler bulundukları ildeki herhangi bir işyerinde çalışabilmektedir. İşyeri değiştirmeleri halinde yeni bir muafiyet ya da çalışma belgesine de gerek bulunmamaktadır. Bunları istihdam eden işverenlere herhangi bir idari para cezası da uygulanmamaktadır. Çalışma izni muafiyet belgesi için herhangi bir harç alınmamaktadır.
Uluslararası İşgücü Kanunu Uygulama Yönetmeliği’nin 4 üncü maddesinin ç bendine göre, “Çalışma izni muafiyeti: Bakanlıkça resmî bir belge şeklinde düzenlenen ve geçerlilik süresi içinde yabancıya Türkiye’de çalışma izni almaksızın çalışma ve ikamet hakkı veren muafiyeti ifade etmektedir.
Dolayısıyla, 15.10.2024 tarihli ve 32693 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Uluslararası İşgücü Kanunu Uygulama Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 1 inci maddesi ile 6458 sayılı Kanunun 46 ncı ve 91 inci maddeleri kapsamındakilerden yani Suriye uyruklu kişilerden İçişleri Bakanlığınca sistem üzerinden bildirilenler, bildirimde belirtilen kapsam ve sürelerde çalışma izninden muaf tutulmuşlardır.
Diğer bir deyişle, Uluslararası İşgücü Kanunu Uygulama Yönetmeliği’nin 48 inci maddenin birinci fıkrasının (ş) bendi kapsamındaki (Suriye uyruklular), Yönetmeliğin 49 uncu, 50 nci ve 51 inci maddelerden istisna tutularak, bildirimde belirtilen kapsam ve sürelerde çalışma izni muafiyeti kapsamında değerlendirilmişlerdir. Bu kapsamdakiler için sadece çalışma izni muafiyet bilgi formu düzenlenecektir.
Bu durumda, İşgücü Kanunu Uygulama Yönetmeliği’nin 48 inci maddenin birinci fıkrasının (ş) bendi kapsamında değerlendirilen ve ülkemizde geçici koruma kapsamında ikamet eden Suriye uyruklu kişilerden kolluk kuvvetlerince tespit edilip te İçişleri Bakanlığınca sistem üzerinden Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’na bildirilenler, bildirimde belirtilen kapsam ve sürelerde çalışma izni muafiyeti kapsamında değerlendirilecektir. Bununla birlikte, Suriye uyruklu olup da ülkemizde geçici koruma kapsamında ikamet eden kişilerin bir işyerinde çalışmak istedikleri taktirde, bazı meslekler hariç dilerlerse ikamet ettikleri illerdeki diledikleri işyerlerinde çalışmak için göç sistemi üzerinden şahsen başvurarak çalışma izni muafiyet talebinde de bulunabileceklerdir.
Sonuç itibariyle, ülkemizde geçici koruma statüsündeki Suriye uyruklu kişileri bir işyerinde çalıştırabilmek için kural olarak çalışma izni alınması gerekmektedir. Ancak, 15.10.2024 tarihli ve 32693 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Uluslararası İşgücü Kanunu Uygulama Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 1 inci maddesi ile Yönetmeliğin 48 inci maddenin birinci fıkrasının (ş) bendi kapsamında değerlendirilen ve ülkemizde geçici koruma statüsündeki Suriye uyruklu kişilerden çalışma izni olmadan çalışanların kolluk kuvvetleri tarafından tespit edilip de İçişleri bakanlığına bildirilenler ile göç sistemi üzerinden şahsen başvuranlara çalışma izni muafiyeti tanınmıştır. Kısaca özetlemek gerekirse, sosyal medyada paylaşıldığı gibi mevzuatta yeni bir değişiklik yoktur. 2024 yılındaki Yönetmelikte yapılan değişiklik kapsamında işverenler eskiden olduğu gibi geçici koruma statüsündeki Suriye uyruklu kişileri istihdam etmek istediklerinde, bakanlıktan çalışma izni alacaklardır. Bununla birlikte, Suriye uyruklu kişiler dilerlerse ikamet ettikleri illerdeki diledikleri işyerlerinde çalışmak için göç sistemi üzerinden şahsen başvurarak çalışma izin muafiyet talebinde de bulunabileceklerdir. Çalışma izin belgesi ile çalışma izin muafiyet belgesi arasındaki farklar şunlardır; Çalışma iznine işverenler başvurabilirken, çalışma izin muafiyet belgesine yabancı kişiler şahsen başvurabilir. Çalışma izni sadece bir işyeri için düzenlenebilirken, çalışma izin muafiyet belgesi ile yabancı işçi dilediği işyerinde aynı belge ile çalışabilir. Çalışma izni harca tabi iken, çalışma izin muafiyet belgesi harca tabi değildir.
www.incirogludanimanlik.com sayfasında yayımlanan blog yazıları, hakemli makale formatında olmayıp bilgi verme amaçlıdır. Kesinlikle hukuki mütalaa ya da tavsiye niteliğinde değildir.
Lütfi İNCİROĞLU
LÜTFİ İNCİROĞLU
İş Hukuku, Sendikalar Hukuku ve Sosyal Güvenlik Hukuku Uzmanı
(E. ÇSGB Çalışma Genel Müdür Yardımcısı)
İNCİROĞLU DANIŞMANLIK DENETİM VE EĞİTİM HİZMETLERİ
Mustafa Kemal Mah. Dumlupınar Bulvarı, Eskişehir Yolu 9.km 274/8, Mahall Ankara, D-1 Blok, D:35 06530 Çankaya/ANKARA
Tel:0312 750 05 97
editör-tr
