Dava Konusu Olay: Bir maden işletmesi hakkında, sahadan boşaltılan alanın hacmi ile mükellefin devlet hakkına esas faaliyet bilgi formlarında beyan ettiği üretim miktarına bir verimlilik oranı uygulanarak hesaplanan “kayıt dışı üretim” varsayımına dayanılarak cezalı kurumlar vergisi tarh edilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesince kaldırılan ve Danıştay 9. Dairesince onanan gerekçeler şöyledir:

• Tarhiyat; işletmenin üretim kapasitesi raporu, makine ve teçhizat durumu, enerji tüketimi, işgücü ve üretim teknolojisi gibi gerçek üretim unsurları incelenmeden yapılmıştır.

• Varsayım, randıman incelemesiyle desteklenmemiş; kayıt dışı hasılata ilişkin başkaca somut bir tespite yer verilmemiştir.

• Kayıt dışı üretimin hangi kapasite unsurlarıyla (makine, teçhizat, işgücü, enerji) gerçekleştirildiğine dair bir değerlendirme raporda bulunmamaktadır.

• Devlet hakkına esas faaliyet bilgi formları ile saha hacmi üzerinden yapılan oranlama, gerçek üretim unsurları araştırılmadıkça tek başına matrah takdirine esas alınamaz.

• Bu nedenle eksik incelemeye dayanılarak yapılan cezalı tarhiyatta hukuka uygunluk bulunmamaktadır.

📌 Sonuç: Kayıt dışı hasılat/üretim iddiası, mükellefin gerçek üretim unsurları (kapasite, makine, enerji, işgücü) incelenip randıman incelemesiyle desteklenerek somut biçimde ortaya konmalıdır. Maden işletmelerinde devlet hakkına esas faaliyet bilgi formlarındaki beyanlar ile boşaltılan saha hacmine bir verimlilik oranı uygulanması, somut tespitlerle desteklenmedikçe varsayımdan ibaret kalır ve tek başına matrah takdirine, dolayısıyla vergi tarhına esas alınamaz.

Danıştay 9. Daire, E:2021/4601, K:2023/4308, T:07.11.2023

Dr Fatih Aras