Dijital denetim çağında SMMM yalnızca beyanname veren değil; riskleri yöneten, uyumu sağlayan ve işletmeyi geleceğe hazırlayan danışman olmalıdır

Mali Bakış

SMMM Sertaç TOK

Finansal Koruma ve Savunma Uzmanı

Hazine ve Maliye Bakanlığı, vergi denetimini dijitalleştiren yeni sistemlerini devreye aldı. Risk analizleri, elektronik belgeler, banka hareketleri, POS kayıtları, gümrük verileri, SGK bildirimleri ve mali tablolar artık birbirinden bağımsız veriler olarak değil, aynı dijital denetim mimarisinin parçaları olarak değerlendiriliyor.

Denetim artık yalnızca geçmişte yapılan işlemleri incelemiyor.

Sistem;

uyumsuzlukları karşılaştırıyor,

riskli işlemleri sınıflandırıyor,

sektör ortalamalarını analiz ediyor,

mükellefin önceki dönem davranışlarını ölçüyor,

beyanname ile finansal veriler arasındaki farklılıkları tespit ediyor,

inceleme başlamadan önce risk işaretleri üretiyor.

Devlet dijitalleşiyorsa, meslek de dijitalleşmek zorundadır.

Devlet risk analizi yapıyorsa, SMMM de mükellefi adına risk analizi yapmalıdır.

Devlet uyumsuzluğu tespit ediyorsa, SMMM bu uyumsuzluğu idareden önce görmelidir.

İşte benim hayalim tam olarak budur.

Ben de bir hayal kuruyorum

Ben, Türkiye’deki yaklaşık 135 bin SMMM’nin yalnızca defter tutan ve beyanname gönderen meslek mensupları olarak değil; işletmelerin dijital uyum, risk yönetimi ve finansal savunma uzmanları olarak konumlandırıldığı bir meslek düzeni hayal ediyorum.

SMMM’lerin;

dijital vergi denetimi,

finansal risk analizi,

vergi uyum kontrolü,

beyanname öncesi doğrulama,

bilanço ve gelir tablosu uyum analizi,

sahte belge risk değerlendirmesi,

izaha davet hazırlığı,

inceleme öncesi dosya kontrolü,

işletme içi mali kontrol,

finansal koruma ve savunma

alanlarında eğitim aldığı, sertifikalandırıldığı ve kurumsal danışmanlık hizmeti sunduğu bir yapı kurulmalıdır.

Bu yalnızca meslek mensubunun geleceği için değil, Türkiye’nin vergi sistemi için de stratejik bir ihtiyaçtır.

Dijital danışmanlık ücret tarifesi çıkarılmalıdır

SMMM’den her geçen gün daha fazla kontrol, daha fazla sorumluluk ve daha fazla doğrulama beklenmektedir.

Ancak bu hizmetlerin büyük bölümü mevcut muhasebe ücretinin içinde, karşılıksız biçimde yürütülmektedir.

Bu yapı sürdürülemez.

Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından, SMMM’lerin sunacağı dijital uyum ve risk danışmanlığı hizmetleri için ayrı ve bağlayıcı bir Dijital Mali Danışmanlık Ücret Tarifesi çıkarılmalıdır.

Bu tarifede en az şu hizmetler ayrı ücretlendirilmelidir:

Aylık dijital risk analizi

Vergi uyum raporu

Beyanname öncesi kontrol

Mali tablo tutarlılık analizi

KURGAN ve risk sistemi uyum değerlendirmesi

Sahte belge risk kontrolü

İzaha davet dosyası hazırlığı

Dijital denetim savunma danışmanlığı

Finansal koruma ve erken uyarı raporu

Yönetim kuruluna mali risk sunumu

Bu çalışmalar muhasebe hizmetinin doğal uzantısı olarak görülmemelidir.

Bunlar ayrı bilgi, zaman, teknoloji ve mesleki sorumluluk gerektiren uzmanlık hizmetleridir.

Her firmaya düzenli risk analizi yapılmalıdır

Nasıl ki işletmeler iş sağlığı ve güvenliği, bağımsız denetim, bilgi güvenliği veya kalite yönetimi alanlarında düzenli kontrol yaptırıyorsa, vergi ve finansal uyum alanında da düzenli risk analizi yaptırmalıdır.

Her işletme için dönemsel olarak şu sorular cevaplandırılmalıdır:

Beyanname ile mizan uyumlu mu?

Bilanço ve gelir tablosu birbirini doğruluyor mu?

Banka hareketleri kayıtlara tam yansımış mı?

Stoklar, satışlar ve kârlılık oranları sektörle uyumlu mu?

KDV devri ve indirimleri risk taşıyor mu?

Cari hesaplar gerçek ticari ilişkiyi gösteriyor mu?

Şüpheli belge veya riskli tedarikçi bağlantısı var mı?

İstisna ve indirimlerin dayanakları yeterli mi?

Elektronik belge verileri ile beyanlar arasında farklılık bulunuyor mu?

Mükellefin olası inceleme riski hangi seviyede?

Bu analizler yapılırsa devletin inceleme yükü azalır, mükellefin hatası erken tespit edilir ve vergiye gönüllü uyum güçlenir.

Devletin istediğinden fazlasını yapabiliriz

SMMM camiasının bilgi birikimi, saha tecrübesi ve mükellefle kurduğu sürekli ilişki küçümsenemez.

Bizler yalnızca verilen görevi yerine getiren kişiler değiliz.

Doğru sistem ve doğru ücretlendirme sağlanırsa;

riski idareden önce tespit ederiz,

eksik beyanı zamanında düzeltiriz,

mali tabloları kusursuza yakın hâle getiririz,

mükellefi hatalı işlemlerden koruruz,

kayıt dışılığın azalmasına katkı sağlarız,

denetim süreçlerini hızlandırırız,

kamu gelirlerinin güvenliğini artırırız.

Devlet bizden ne istiyorsa yaparız.

Hatta daha fazlasını yaparız.

Ancak bunun karşılığında SMMM’nin emeği, yetkisi ve ücreti tanınmalıdır.

İş bölümü açık olmalıdır

YMM’nin tasdik, istisna, indirim ve özel raporlama alanlarında görev alması meslek düzeninin bir parçasıdır.

Bizim itirazımız YMM’nin kendi görev alanında çalışmasına değildir.

İndirimleri, istisnaları ve tasdik işlemlerini YMM yapsın.

Ancak mükellefin kayıtlarını oluşturan, mali tablolarını hazırlayan, günlük risklerini yöneten, beyannamesini düzenleyen ve idareyle sürekli temas hâlinde olan SMMM’nin de kendi uzmanlık alanı açık biçimde tanımlanmalıdır.

Biz;

beyanı hazırlarız,

uyumu kontrol ederiz,

risk analizini yaparız,

işletmeyi dijital denetime hazırlarız,

mükellefi önceden uyarırız,

savunma altyapısını kurarız.

Ama bu hizmetler ücretsiz değildir.

Sorumluluk varsa ücret olmalıdır.

Uzmanlık varsa yetki olmalıdır.

Yetki varsa mesleki güvence olmalıdır.

Kusursuza yakın danışmanlık mümkündür

SMMM’lerden sürekli daha dikkatli, daha kontrollü ve daha hatasız çalışmaları bekleniyor.

Biz bu beklentiden kaçmıyoruz.

Tam tersine, bu beklentiyi mesleğin yükselmesi için bir fırsat olarak görüyoruz.

SMMM’leri dijital denetim konusunda eğitelim.

Ortak yazılımlar geliştirelim.

Risk analiz standartları oluşturalım.

Mesleki kontrol listeleri hazırlayalım.

Uzmanlık eğitimleri verelim.

Dijital uyum raporlarını standartlaştırıp ücret tarifesine bağlayalım.

Böylece SMMM yalnızca hata meydana geldikten sonra müdahale eden değil, hatayı oluşmadan önleyen kişi hâline gelir.

Mesleğin gerçek geleceği budur.

Yeter ki birlikte hareket edelim

Yaklaşık 135 bin SMMM aynı talep etrafında birleşirse bu yalnızca bir mesleki istek olmaktan çıkar; güçlü bir kamu politikası önerisine dönüşür.

Bizim talebimiz devlete karşı değildir.

Aksine devletin dijital denetim hedefini güçlendiren bir model öneriyoruz.

Devlet denetim kapasitesini artırmak istiyorsa, sahadaki en büyük mesleki gücü olan SMMM’leri bu yapının dışında bırakamaz.

SMMM’ler dijital uyum sisteminin asli unsuru yapılmalıdır.

Bunun için:

Hazine ve Maliye Bakanlığı dijital danışmanlık görev tanımını belirlemeli,

TÜRMOB ulusal eğitim ve sertifikasyon sistemini kurmalı,

odalar uygulama standartlarını geliştirmeli,

ücret tarifesi bağlayıcı hâle getirilmeli,

işletmeler için periyodik risk ve uyum analizi sistemi oluşturulmalıdır.

Bu da SMMM’nin hayalidir

Bazıları bütün beyannamelerin tasdikten geçmesini hayal edebilir.

Biz de başka bir gelecek hayal ediyoruz.

Bizim hayalimiz;

SMMM’nin yetkisizleştiği değil güçlendiği,

emeğinin karşılığını aldığı,

dijital denetimin gerisinde kalmadığı,

mükellefin riskini yönettiği,

işletmeye yön verdiği,

devletin vergi güvenliğine katkı sunduğu,

bağımsız ve itibarlı bir meslek düzenidir.

Bizim hayalimiz, her SMMM’nin dijital mali danışman ve finansal koruma uzmanı olabilmesidir.

Bizim hayalimiz, her işletmenin düzenli risk ve uyum analizinden geçmesidir.

Bizim hayalimiz, mesleğin angaryayla değil uzmanlıkla büyümesidir.

Bizim hayalimiz, sorumluluğun karşılığında yetki ve ücret alınmasıdır.

Bu hayal mümkündür.

Yeter ki SMMM’ler birlikte hareket etsin.

Devlet dijital denetimi kurdu. Şimdi sıra SMMM’nin dijital danışmanlık sistemini kurmasındadır.

Kayıt tutan değil, riski yöneten SMMM geleceği kuracaktır.